Yaklaşık 50 kilometre uzunluğundaki bu su kanalı, Urartu Kralı Minua tarafından MÖ 9. yüzyılın sonlarında Urartu başkenti Tuşpa’ya su getirmek amacıyla inşa edilmiştir. Urartular tarımsal amaçlarla çok sayıda baraj, gölet ve su kanalı inşa etmişlerdir. Bunların birçoğu günümüzde hâlâ kullanılmaktadır. Bunların en dikkat çekici örneği, yapımını emreden kralın adını taşıyan Minua Kanalı’dır. Ancak kanal günümüzde halk arasında Şamran (veya Şamram ya da Semiramis) Kanalı olarak bilinmektedir. Bu ad, kanalın yanı sıra kanalın sularıyla sulanan bağ ve bahçelerin efsanevi kraliçe Semiramis (Samiram) tarafından yaptırıldığına ilişkin eski efsanelere dayanmaktadır.
Kanalın su kaynağı, Van’ın güneyinde yer alan Gürpınar ilçesinden doğmakta ve bu kanal aracılığıyla Van Ovası’na taşınmaktadır. Güzergâh boyunca karşılaşılan coğrafi zorluklar çeşitli mühendislik teknikleri kullanılarak aşılmıştır: kanalın yaklaşık yarısı kayaya oyulmuş; bazı kesimlerde yüksekliği 15 metreyi aşan destek duvarları inşa edilmiş; vadiler toprakla doldurulmuş; hatta kanalın Engil (Hoşap) Çayı üzerinden geçirilmesi için bir taş köprü yapılmıştır. Güzergâhı bazı kesimlerde değiştirilmiş olsa da Minua Kanalı günümüzde hâlâ kullanılmaktadır. Kanal boyunca farklı noktalara yerleştirilmiş 15 yazıt bulunmaktadır. Bunlardan 14’ü (A 5-12A‑D, A 5-13, A 5-14A‑D, A 5-15A‑E), kanalın Kral Minua tarafından yaptırıldığını ve Minua Kanalı (Minuai Pili) olarak adlandırıldığını belirten birbirine benzer yazıtlardır. Geriye kalan yazıt (A 5A‑1) ise kanal güzergâhı üzerindeki Kadembas bölgesinde yer alır ve bu bölgedeki bağ ve bahçelerin Minua’nın eşi Tariria için yapıldığını belirtir. Bu bölgede, Van Gölü kıyısına doğru alçalan eğimli arazi, destek duvarları inşa edilerek teraslanmış ve başka bölgelerden getirilen toprakla doldurulmuştur. Kanalın sularıyla sulanan ve yaklaşık 6 kilometrekarelik bir alanı kaplayan bahçeler burada oluşturulmuştur. Bölge günümüzde de yemyeşil bahçelerle kaplıdır.
Kaynaklar:
Belli, O.1997. Doğu Anadolu’da Urartu Sulama Kanalları, İstanbul.
Belli, O., R. W. Younker, V. E. Belli. 2024. Urartu Kraliçesi Tariria’nın Bağları ve Efsanelere Konu Olan Minua Sulama Kanalı, Ankara.
Erdoğan S. 2017. “Minua (Şamram) Kanalı ve Tariria Bahçesi İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme,” Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 36, Van, 11–24.
Işık, K. ve B. Genç. 2025. “Ṭušpa: From the Rock Outcrop to the Capital,” Tušpa: The Capital of Urartians, CHANE 143, ed. E. Konyar ve B. Genç, Brill, 395–404.
Öğün, B. 1970. Van’da Urartu Sulama Tesisleri ve Şamram (Semiramis) Kanalı, Ankara.
Salvini, M. 2014. “The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE),” Melammu : The Ancient World in an Age of Globalization, ed. M. J. Geller, Berlin, 299–328.
Şen, M. 2022. “Yeni Veriler Işığında Minua (Şamram) Kanalı ve Kanala Yönelik Koruma Önerileri,” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Görseller:
M. Salvini, 2014
e-gzt ADÜ, 2023
T. Bilgin, 2024
K. Işık ve B. Genç, 2025
B. Bilgin, 2025