Urartular, MÖ 9. ve 7. yüzyıllar arasında Doğu Anadolu, Güney Kafkasya ve İran’ın kuzeybatısında egemenlik kurmuş, kendine özgü bir kültüre sahip Anadolu uygarlığıdır. Başkentleri Tuşpa günümüzde Van Kalesi’nin bulunduğu yerdeydi.
Özellikle metal işçiliği ve mimaride özgün eserler ortaya koyan Urartular, dağlık coğrafyanın sınırlı tarım alanlarından yararlanabilmek amacıyla barajlar, su depoları ve kanallardan oluşan sulama sistemleri inşa etmişlerdir; bu sistemlerin bir kısmı günümüzde dahi kullanılmaya devam etmektedir. Kurdukları çok sayıdaki kentte günümüze ulaşan en önemli mimari eserler arasında kaleler, çok odalı kaya mezarları, kayalara oyulmuş kutsal alanlar ve tapınaklar bulunmaktadır. Kaya mezarlarının en dikkat çekici örnekleri, başkent Tuşpa’daki Van Kalesi’nin içerisinde yer almaktadır. Bunların tümünün kraliyet mezarları olduğu düşünülmektedir. Urartular, fethettikleri topraklarda yaşayan halkların yerel tanrılarını da içeren çok tanrılı bir panteona sahipti. Baş tanrıları Haldi’nin onuruna, hemen her kentte susi adı verilen kule tipi tapınaklar inşa etmişlerdir.
Urartular kendilerini Biainili olarak adlandırırken, Urartu adı onlara komşuları ve kadim düşmanları olan Asurlular tarafından verilmiştir. Urartular tarafından kayalara ve taş bloklara kazınmış yüzlerce anıtsal yazıt günümüze ulaşmış olmasına rağmen, Urartu tarihinin bazı ayrıntıları hâlâ belirsizliğini korumaktadır. Bu nedenle Urartu kronolojisi, yazıtlarında Urartu krallarından söz eden Asurluların kronolojisiyle birlikte verilmektedir:
| Urartu Kralları | Asur Kralları |
| [yazılı kayıt bulunmuyor] | III. Şalmanezer (MÖ 859-824) Urartulu Ar(r)amu‘dan bahseder (MÖ 859, 856, 844) |
| I. Sarduri, Lutibri’nin oğlu (MÖ ~ 840-830) | III. Şalmanezer Urartulu Seduri’den bahseder (MÖ 832) |
| Işpuini, Sarduri’nin oğlu (MÖ ~ 830-820) Işpuini ve Minua‘nın, (MÖ ~ 820-810) ve Minua’nın oğlu Inuşpua‘nın ortak hükümdarlığı | V. Şamşi-Adad (MÖ 823-811) Uşpina’dan bahseder (MÖ 820) |
| Minua, Işpuini’nin oğlu (MÖ ~ 810-785/780) | |
| I. Argişti, Minua’nın oğlu (MÖ 785/780-756) | IV. Şalmanezer (MÖ 781-772) Argištu/i’den bahseder (MÖ 774) |
| II. Sarduri, Argişti’nin oğlu (MÖ 756- ~730) Aşşurnirari’den bahseder | V. Asur-nirari (MÖ 754-745) III. Tiglath-pileser (MÖ 744-727) Sarduri’den (Sardaurri) bahseder (MÖ 743, 735?) |
| I. Rusa, Sarduri’nin oğlu (~ 730-713) | Sargon (MÖ 721-705) Ursa/Rusa’dan bahseder (MÖ 719-713) |
| II. Argişti, Rusa’nın oğlu (713- ? ) | Sargon Argişta’dan bahseder (MÖ 709) |
| II. Rusa, Argişti’nin oğlu (7. yüzyılın ilk yarısı) | Esarhaddon (MÖ 681-669) Ursa’dan bahseder (MÖ 672) |
| Erimena (?) | |
| III. Rusa, Erimena’nın oğlu | Asurbanipal (MÖ 669-627) Rusa’dan bahseder (MÖ 652) |
| Sarduri (?), III. Rusa’nın oğlu | |
| III. Sarduri, Sarduri’nin oğlu | Asurbanipal İştar/İssar-duri’den bahseder (MÖ 646/642) |
Kaynaklar:
Salvini, M. 2006. Urartu Tarihi ve Kültürü, çev. B. Aksoy, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
Salvini, M. 2008. Corpus Dei Testi Urartei Volume V, Paris.
Salvini, M. 2011. “Urartu Tarihine Genel Bir Bakış / An Overview of Urartian History,” in Urartu: Doğu’da Değişim / Transformation in the East, ed. K. Köroğlu ve E. Konyar, İstanbul, 74-101.