Minua Kanalı (Şamran) (A 5-12A–D)
Kral Minua tarafından yaptırılan ve Şamran veya Semiramis Kanalı olarak da bilinen su kanalıyla ilgili, Minua’ya ait 14 satırlık metnin birbirinin aynı dört kopyası, Van kentinin güneyinde, Edremit’te kan`al boyunca çeşitli noktalarda bulunmuştur.
A 5-12A, Edremit’in Kadembas mevkiinde, Minua Kanalı’nın yanında yaklaşık 2,50 m yüksekliğindeki kayalık bir yamaç üzerinde, kanalın destek duvarının altında, Tariria yazıtının (A 5A-1) karşısında yer almaktadır. Yazıtlı alanın yüksekliği 71 cm, genişliği ise 142 cm’dir.
Transliterasyon A:
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni mmì-nu-a-še
2 miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še i-ni pi-li
3 a-gu-ni mmì-nu-a-i pi-li ti-i-ni
4 dhal-di-ni-ni al-su-ši-ni mmì-nu-a-ni
5 MAN DAN-NU MAN al-su-i-ni MAN KURbi-a-i-na-e
6 a-lu-ú-si URUṭu-uš-pa-e URU
7 mmì-nu-a-še a-li a-lu-⸢še⸣ i-ni DUB-te tú-li-e
8 a-lu-še pi-tú-li-e a-lu-še a-i-ni-e-i
9 i-ni-li du-li a-lu-še ú-li-še ti-u-li
10 i-e-še i-ni pi-li-e a-gu-bi tú-ri-ni-ni
11 dhal-di-še dIM-še dUTU-še DINGIRMEŠ-še ma-ni
12 dUTU-ni pi-i-⸢ni⸣ mì-i ar-hi u-ru-li-ni
13 mì-i i-na-i-ni [mì]-i na-a-ra-a
14 a-[ú]-i-e ú-lu-[u]-li
A 5-12B, Edremit’te Levent Baydaş’ın bahçelerinde bulunmaktadır ve likenler nedeniyle neredeyse okunamaz durumdadır. Yazıtlı alan 73 cm yüksekliğinde ve 146 cm genişliğindedir.
Transliterasyon B (CTU V):
1 dhal-di-ni-ni uš-m[a-š]i-ni m⸢mì-nu-a⸣-[še]
2 [ m]iš-pu-u-i-ni-[hi]-ni-še i-ni ⸢pi-li⸣
3 a-[gu]-ni mmì-nu-a-i pi-li ti-i-ni
4 dhal-di-ni-ni al-su-i-ši-ni mmì-nu-a-ni
5 MAN DAN-[NU] MAN al-su-i-ni MAN KURbi-a-i-⸢na⸣-e
6 a-lu-si URUṭu-uš-pa-a-e URU
7 mmì-nu-a-še a-li-e a-lu-še i-ni DUB-te
8 tú-li-i-e a-lu-še pi-tú-li-e [a]-lu-še
9 a-i-ni-e-i i-ni-li du-li-e a-lu-še
10 ú-li-še ti-i-ú-li i-e-še i-ni
11 pi-i-li a-gu-bi ⸢tú⸣-ri-ni-ni dhal-di-še
12 dIM-še d⸢UTU⸣-še DINGIRMEŠ-še ma-ni dUTU-ni
13 pi-e-i-ni mì-i ⸢ar-hi⸣ ú-ru-li-a-ni [mì-i]
14 i-na-i-ni mì-i na-ra-a a-ú-i-e ú-⸢lu⸣-[li-e]
A 5-12C, Aşağıkaymaz (eski Micingirt) köyü yakınında, Minua Kanalı’nın Engil (Dönemeç) Nehri’yle kesiştiği noktaya yakın bir yerde, kanala hâkim konumdaki bir kaya üzerine işlenmiştir. Yazıt, 70 cm yüksekliğinde ve 150 cm genişliğinde bir alanı kaplamaktadır.
Transliterasyon C (CTU V):
1 [dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni mmì-]nu-a-še
2 m[iš-pu-u-i-ni-hi-ni-še i-ni pi]-li-e
3 a-gu-[ni mmì-nu-a-i pi-i-li ti]-i-ni
4 dhal-di-[ni-ni al-su-i-ši-ni mmì-nu]-a-ni
5 MAN DAN-NU [MAN] al-[su]-i-ni MAN [KURbi-i-a]-i-na-e
6 [a-lu]-ú-[si] URUṭu-uš-[pa-a-e URU]
7 [mmì-nu]-a-še a-li-e a-lu-še i-ni [DUB]-te
8 tú-li-e a-[lu]-še pi-tú-li-e [a-lu]-še-e
9 a-[i]-ni-e-i i-ni-li [du]-li-e [a]-⸢lu⸣-še
10 [ú]-li-e-še ti-ú-li-[i]-e [i]-e-[še] ⸢i-ni⸣
11 ⸢pi⸣-li-e a-gu-bi tú-ri-ni-ni dhal-di-še
12 dIM-še dUTU-še [DINGIRMEŠ]-še ma-a-ni d[UTU-ni]
13 pi-e-i-ni mì-i ar-hi ú-ru-li-a-ni [mì-i]
14 i-na-i-ni mì-[i] na-a-ra a-ú-i-e ú-[lu]-li
A 5-12D, Edremit’te Bakımlı (eski İşhanikom) yakınında bir kaya üzerine işlenmiştir; ancak yalnızca ilk üç satır okunabilmektedir.
Transliterasyon D (CTU V):
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni m⸢mì-nu-a-še
2 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še i-ni pi-li-e
3 a-gu-ni mmì-nu-a-i pi-i-li ti-ni
(rest illegible)
Çeviri:
“Tanrı Haldi’nin himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua bu kanalı kazdı. Adı ‘Minua Kanalı’dır. Tanrı Haldi’nin azameti ile (ben) Minua, güçlü kral, büyük kral, Bia ülkelerinin kralı, Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim. Minua şöyle der: Bu yazıtı yok eden, ona zarar veren, bu işleri başka birine yaptıran ve ‘Bu kanalı ben kazdım’ diyebilecek kişiyi, Tanrı Haldi, Fırtına Tanrısı, Güneş Tanrısı (ve bütün) tanrılar onu güneşin altında yok etsin …” (geri kalanı çevrilememektedir)
Kaynaklar:
Erdoğan, S. 2006. Minua (Şamram) Kanalı ve Urartu Bahçeleri, Yüksek Lisans Tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van (Lev. XXIV, 41).
Müller-Simonis, P. 1892. Du Caucase au Golfe Persique, à travers l’Arménie, le Kurdistan et la Mésopotamie, Washington D.C. (s/b resim s. 252–253).
Salvini, M. 1992. “Il canale di Semiramide,” Geographia Antiqua 1: 67–80.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 203–205, v. 3 ss. 126–128, v. 5 ss. 120–122.
Şen, M. 2022. Yeni Veriler Işığında Minua (Şamram) Kanalı ve Kanala Yönelik Koruma Önerileri, Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (s. 73 Resim 28, s. 78 Resim 32).
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006910).
CTU A 5-12A–D = CICh 34–37 = HchI 29a–d = UKN 43–46 = KUKN 60–63
Görseller:
P. Müller-Simonis, 1892
S. Erdoğan, 2006
M. Şen, 2022
Tayfun Bilgin, 2024
Minua Kanalı (A 5-13)
Dokuz satırlık yazıt, Kadembas mevkiinin yakınında, güneybatıya bakan büyük bir kaya üzerine işlenmiştir. Kanalın bir kıvrım yaptığı noktada, kanalın istinat duvarının tabanında ve “Tariria Bağları”nın (A 5A-1) kuzey sınırında yer almaktadır. Yazıt, 53 × 175 cm ölçülerindeki bir alanı kaplamaktadır.
Transliterasyon:
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni mmì-nu-a-še
2 miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še i-ni pi-li-e
3 a-gu-ni mmì-nu-a-i pi-li ti-ni
4 mmì-nu-a-še a-li-e a-lu-še i-ni DUB-te tú-li-i-e
5 a-lu-še pi-tú-li-e a-lu-še a-i-ni-i i-ni-li du-li-e
6 a-lu-še ú-li-e-še ti-ú-li-e i-e-še i-ni pi-li-e
7 a-gu-bi tú-ri-ni-ni dhal-di-še dIM-še DINGIRMEŠ-še
8 ma-a-ni dUTU-ni pi-e-[i]-ni mì-i ar-hi ú-ru-li-a-ni
9 mì-i i-na-i-ni mì-i na-a-ra-a a-ú-i-e ú-lu-⸢li⸣-[e]
Çeviri:
“(1) Tanrı Haldi’nin himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua bu kanalı kazdı. Adı ‘Minua Kanalı’dır. (4) Minua şöyle der: Bu yazıtı yok eden, ona zarar veren, bu işleri başka birine yaptıran, ‘Bu kanalı ben kazdım’ diyen kişiyi, Tanrı Haldi, Fırtına Tanrısı, Güneş Tanrısı ve bütün tanrılar onu güneşin altında yok etsin! . . .” (geri kalanı çevrilememektedir)
Kaynaklar:
Erdoğan, S. 2006. Minua (Şamram) Kanalı ve Urartu Bahçeleri, Yüksek Lisans Tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van (Lev. XIX, 32).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 205–206, v. 3 s. 128, v. 5 ss. 122–123.
Şen, M. 2022. Yeni Veriler Işığında Minua (Şamram) Kanalı ve Kanala Yönelik Koruma Önerileri, Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (s. 81 Resim 35).
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006911).
CTU A 5-13 = CICh 38 = HchI 29e = UKN 47 = KUKN 64
Görseller:
S. Erdoğan, 2006
M. Şen, 2022
Minua Kanalı (A 5-14A–D)
Minua’nın kanal yazıtlarının kısa bir versiyonu, dört kopyadan bilinmektedir. Dört kopyanın tamamı, yalnızca küçük yazım farklılıkları içeren dört satırlık metinlerden oluşmaktadır.
A 5-14A: Büyük ve batıya bakan bir taş üzerine işlenmiş olan bu yazıt, Edremit’teki Van Çimento Fabrikası’nın arazisinde bulunmaktadır. Kaya, kanal yatağının istinat duvarına gömülüdür. Yazıt nişi 31 cm yüksekliğinde ve 76 cm genişliğindedir.
Transliterasyon A (eCUT):
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
2 mmì-nu-a-še miš-pu-u-ni-hi-ni-še
3 i-ni pi-li-e a-gu-ni
4 mmì-nu-a-i pi-li ti-ni
A 5-14B: Bu taş yazıt, 1892 yılında W. Belck tarafından İşhanikom (günümüzde Bakımlı) köyünde keşfedilmiş, ancak o tarihten beri kayıptır.
Transliterasyon B (CTU V):
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
2 mmì-nu-a-še miš-pu-u-ni-hi-ni-še
3 i-ni pi-li a-gu-ni
4 mmì-nu-a-i pi-li ti-ni
A 5-14C: Bakımlı yakınında, Meşketok köyünün karşısında, kanalın istinat duvarındaki büyük bir taş üzerinde yer almaktadır. Yazıt 19 cm yüksekliğinde ve 101 cm genişliğindedir.
Transliterasyon C (CTU V):
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-[ši-ni]
2 mmì-nu-a-še miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
3 i-ni pi-li a-gu-ni
4 mmì-nu-a-i pi-li ti-ni
A 5-14D: Edremit’teki Kadembas mevkii yakınında bir kaya üzerine işlenmiştir. Bildirildiğine göre Tariria bahçe yazıtının (A 5A-1) 80 m batısındadır.
Transliterasyon D (CTU V):
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
2 mmì-nu-a-še miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
3 i-ni pi-li-e a-gu-ni
4 mmì-nu-a-i pi-li-e ti-ni
Çeviri:
“Tanrı Haldi’nin himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua bu kanalı kazdı. Adı ‘Minua Kanalı’dır.”
Kaynaklar:
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (Lev. LII).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 206–207, v. 3 ss. 128–130, v. 5 s. 123.
Şen, M. 2022. Yeni Veriler Işığında Minua (Şamram) Kanalı ve Kanala Yönelik Koruma Önerileri, Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (ss. 75, 80, 82 Resim 29, 34, 36).
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006912).
CTU A 5-14A–D = CICh 39–42 = HchI 30a–d = UKN 48–51 = KUKN 65–68
Görseller:
C. F. Lehmann-Haupt 1928–1935
M. Şen, 2022
Archaeo.bian, 2024
Minua Kanalı (A 5-15A–E)
Minua’nın kanal yazıtlarının bir başka kısa versiyonu, beş kopyadan bilinmektedir. Bunlardan biri (A), Edremit’te Levend Baydaş’ın bahçesinde, dışarı doğru çıkıntı yapan düz bir kaya üzerine işlenmiştir. Diğer üçü (B, C, D), Edremit’teki Kadembas mevkiinde bulunmaktadır. Günümüzde kayıp olan beşinci kopya (E) ise 1903’ten önce, Angl (Dönemeç) ve Maşpak (Gölkaşı) köyleri arasında bir yerde kanal duvarından sökülmüştür. Beş kopyanın tamamı, yalnızca küçük yazım farklılıkları içeren üç satırlık yazıtlardan oluşmaktadır.
Transliterasyon:
A
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni mmì-nu-a-še
2 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še i-ni pi-i-li-e
3 a-gu-ni mmì-nu-a-i pi-i-li ti-ni
B
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni mmì-nu-a-še
2 miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še i-ni pi-i-li-e
3 a-gu-ni mmì-nu-a-i pi-li ti-ni
C
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni mmì-nu-a-še
2 miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še i-ni pi-li-e
3 a-gu-ni mmì-nu-a-i pi-li ti-ni
D
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni mmì-nu-a-še
2 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še i-ni pi-li
3 a-gu-ni mmì-nu-a-i pi-li ti-ni
E
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni mmì-nu-a-še
2 miš-pu-u-i-ni-[hi]-ni-še i-ni pi-li
3 a-gu-ni mmì-nu-a-i pi-li ti-ni
Çeviri:
“Tanrı Haldi’nin himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua bu kanalı kazdı. Adı ‘Minua Kanalı’dır.”
Kaynaklar:
Erdoğan, S. 2006. Minua (Şamram) Kanalı ve Urartu Bahçeleri, Yüksek Lisans Tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van (Lev. XXIV, 42).
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (Lev. LII, LIV–LV).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 207–208, v. 3 ss. 130–132, v. 5 s. 124.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006913).
CTU A 5-15A–E = CICh 43–45, 45A, 46 = HchI 30e–i = UKN 52–56 = KUKN 69–73
Görseller:
C. F. Lehmann-Haupt 1928–1935
S. Erdoğan, 2006
M. Salvini, 2008
Minua Kanalı (A 5A-1)
Yazıt, Edremit’teki Kadembas mevkii yakınında, Minua Kanalı yatağının birkaç metre aşağısında, başka bir Minua kanal yazıtının (A 5-12A) karşısında bulunan izole bir kaya üzerindeki, batıya bakan bir nişe işlenmiştir. Aynı üç satırlık metin iki kez tekrarlanmıştır. Niş 90 cm yüksekliğinde ve 134 cm genişliğindedir.
Transliterasyon:
1 mmì-nu-a-i-ni-e-i MUNUSsi-la-a-i-e
2 fta-ri-ri-a-i i-ni GIŠul-di
3 fta-ri-ri-a-hi-ni-li ti-i-ni
4 mmì-nu-a-i-ni-e-i MUNUSsi-la-a-e
5 fta-ri-ri-a-i i-ni GIŠul-di
6 fta-ri-ri-a-hi-ni-li ti-i-ni
Çeviri:
“Bu bağ Minua’nın karısı Tariria’ya (aittir). Adı ‘Tariria’nın Bağı’dır.”
(Metin bir kez daha tekrarlanmıştır)
Kaynaklar:
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 s. 268, v. 3 ss. 193–194, v. 5 s. 188–189.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q007001).
CTU A 5A-1= CICh 57 = HchI 40 = UKN 111 = KUKN 137
Görseller:
M. Salvini, 2018
Aktüel Arkeoloji, 2025