Karahan (A 2-9A–B)
İki bazalt stel 1976–77 yıllarında Karahan’da bulunmuştur. Her ikisinin de genişliği (67 cm) ve kalınlığı (31 cm) aynıdır. Üst kısmı yuvarlak olan A parçası bir stelin üst bölümünü oluşturmakta olup 117 cm yüksekliğindedir ve üzerinde 25 satırlık bir yazıt bulunmaktadır. Üst ve alt kısımları kırılmış olan B parçasının yüksekliği 113 cm’dir ve üzerinde 32 satırlık bir yazıt bulunmaktadır. A parçasındaki ilk 21 satır ana metni oluşturmaktadır. Bu metin A parçasının 22–25. satırlarında tekrarlanmaya başlamakta ve kaldığı yerden B parçasının 1′–17′. satırlarında devam etmektedir. Metin B parçasının 18′–32′. satırlarında bir kez daha tekrarlanmaktadır; bu tekrarın kırık alt bölümünde yaklaşık altı satır eksiktir. B parçası A parçasında metnin sona erdiği satırın hemen ardından devam ediyor gibi görünse de, bunların büyük olasılıkla benzer içeriğe sahip iki ayrı stele ait oldukları düşünülmektedir. Aralarındaki temel fark, B parçasındaki metnin iki kopyasında bahsi geçen yeni inşa edilen kalenin ve bağın yanında ayrıca “bir kent” ifadesinin bulunmasıdır. Her iki parça da Van Müzesi’ndedir; ancak yalnızca A parçası sergilenmektedir.
Transliterasyon (CTU V’ten uyarlanmıştır):
A
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
2 dhal-di-e e-ú-ri-[e]
3 miš-pu-ú-i-ni-še mdsar5-du-ri-[hi-ni-še]
4 dhal-di-ni-li KÁ ši-di-iš-tú-a-[li]
5 dhal-di-ni URU ba-du-si-[e]
6 i-ni dú-a-i ṭè-ri-bi-šú-⸢zi⸣
7 ku-gu-ú-ni dhal-di-ni ⸢URU⸣
8 ú-i gi-e-i iš-ti-ni
9 ši-da-ú-ri miš-pu-ú-i-ni-⸢še⸣
10 mdsar5-du-ri-e-hi-ni-še ši-di-iš-tú-ni
11 e-ú-e É.GAL šú-hí e-ú-e
12 GIŠul-di-e šú-hí te-ru-ni
13 ⸢bur⸣-ga-na-ni GIŠza-ri šú-hí te-ru-ni
14 dhal-di-ni be-di-ni
15 dhal-di-na-ni KÁ be-di-ni
16 dú-a-ni be-di-ni
17 ⸢ma⸣-nu-li-ni ul-gu-ú-še
18 [m]iš-pu-ú-i-ni-e mdsar5-du-ri-hi-ni-e
19 mmì-nu-ú-a miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-[e]
20 ⸢e⸣-ʾa nu-ni dhal-di-[ni]
21 ar-ni ma-ni-[ni] e-ú-e dú-[a-ni]
22 [d]hal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
23 [d]hal-di-[e] e-ú-ri-[e]
24 [m]iš-pu-ú-i-ni-še mdsar5-du-ri-[e-hi-ni-še]
25 [dhal]⸢-di⸣-ni-li KÁ ši-di-⸢iš⸣[-tú-a-li]
B
l’ [dhal-di-ni ]⸢URU⸣ [ba-du-si-e]
2′ i-ni dú-a-i ṭè-ri-bi-šú-[zi]
3′ ⸢ku⸣-gu-ú-ni dhal-di-ni URU
4′ ú-i gi-e-i iš-ti-⸢ni⸣
5′ ⸢ši⸣-da-ú-ri miš-pu-ú-i-ni-še
6′ [m]dsar5-du-ri-e-hi-ni-še ši-di-iš-tú-⸢ni⸣
7′ e-ú-e É.GAL šú-hí e-ʾa URU
8′ [GIŠ]ul-di-e šú-hí te-ru-ni
9′ ⸢bur⸣-ga-na-ni GIŠza-ri šú-hí te-ru-ni
10′ dhal-di-ni be-di-ni
11′ dhal-di-na-ni KÁ be-di-ni
12′ dú-a-ni be-di-ni
13′ ⸢ma⸣-nu-li-ni ul-gu-ú-⸢še⸣
14′ [m]iš-pu-ú-i-ni-e mdsar5-du-ri-e-hi-ni
15′ mmì-nu-ú-a miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-e
16′ ⸢e⸣-ʾa nu-ni dhal-di-ni
17′ ⸢ar⸣-ni ma-ni-ni e-ú-e dú-a-⸢ni⸣
18′ [d]hal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
19′ dhal-di-e e-ú-⸢ri⸣-e
20′ [m]⸢iš⸣-pu-ú-i-ni-še mdsar5-du-[ri-]e-hi-ni-še
21′ [d]hal-di-ni-li KÁ ši-⸢di-iš⸣-tú-a-li
22′ [d]hal-di-ni URU ⸢ba-du⸣-si-⸢e⸣
23′ [i-]ni dú-a-i ⸢ṭè⸣[-ri-]⸢bi⸣-šú-⸢zi⸣
24′ ⸢ku⸣-gu-ú-<ni> dhal-[di-]ni ⸢URU⸣
25′ ú-i gi-e-i iš-ti-ni
26′ [ši]-da-ú-ri miš-pu-ú-[i]-ni-še
27′ [md]sar5-du-ri-e-hi-ni-še ši-di-iš-tú-ni
28′ [e]-ú-e É.GAL šú-hí e-ʾa URU
29′ [GIŠ]⸢ul⸣-di-e šú-hí te-ru-⸢ni⸣
30′ [bur-]⸢ga⸣-na-ni GIŠ⸢za⸣-ri šú-⸢hí⸣[ te-]⸢ru-ni⸣
31′ [dhal]-di[-ni] be-[di-ni]
32′ [dhal]-di-[na-]ni [KÁ be-di-ni]
Çeviri:
(A): “(1) Tanrı Haldi’nin himayesinde, Efendisi Tanrı Haldi için, Sarduri’nin [oğlu] İşpuini, Tanrı Haldi’nin kentinde Tanrı Haldi’nin bu kapısını mükemmellikle inşa et[ti]. (6) Tanrı Ua’nın bu stelini(?) Tanrı Haldi’nin ke[nt]inde dikti. Burada (daha önce hiç)bir şey inşa edilmemişti. (9) Sarduri’nin oğlu İşpuini yeni bir kale ve ayrıca yeni bir bağ kurdu. Bir ağıl(?) (ve) yeni bir meyve bahçesi kurdu. (14) Tanrı Haldi adına, Tanrı Haldi’nin kapısı adına, Tanrı Ua adına, Sarduri’nin oğlu İşpuini’ye (ve) İşpuini’nin oğlu Minua’ya yaşam olsun ve her ikisine(?) Tanrı Haldi’nin ve Tanrı Ua’nın lütfu(?) olsun.
(22) Tanrı Haldi’nin himayesinde, Efendisi Tanrı Haldi için, (24) Sarduri’nin [oğlu] İşpuini, Tanrı Haldi’nin bir kapısını inşa etti. […]”
(B): “[…] (1′) ve Tanrı Haldi’nin bir kentini mükemmellikle [inşa etti]. Tanrı Ua’nın bu stelini(?) Tanrı Haldi’nin kentinde dikti. (4′) Burada (daha önce hiç)bir şey inşa edilmemişti. (5′) Sarduri’nin oğlu İşpuini hem yeni bir kale hem de bir kent inşa etti. Yeni bir [b]ağ kurdu, bir [a]ğıl(?) ve yeni bir meyve bahçesi [kur]du. (10′) Tanrı Haldi adına, ‘Haldi’nin Kapısı’ adına, Sarduri’nin oğlu İşpuini’ye ve İşpuini’nin oğlu Minua’ya yaşam olsun; onlar için(?) Haldi lütfu/desteği(?) [ile] ve Tanrı Ua (lütfu) ile gelsin.
(18′) Tanrı Haldi’nin himayesinde, Efendi Haldi için, Sarduri’nin oğlu İşpuini, Tanrı’nın bir kapısını ve Tanrı Haldi’nin bir kentini mükemmellikle inşa etti. Tanrı Ua’nın bu stelini(?) Tanrı Haldi’nin kentinde dikti. Burada (daha önce hiç)bir şey inşa edilmemişti. Sarduri’nin oğlu İşpuini hem yeni bir kale hem de bir kent inşa etti. Yeni bir [b]ağ kurdu, bir [a]ğıl(?) ve yeni bir meyve bahçesi [kur]du. [Tanrı Hal]di [ad]ına, [Tanrı Hal]di’nin [kapısı adına] …”
Kaynaklar:
Dinçol, A. M. ve E. Kavaklı. 1978a. “Van bölgesinde bulunmuş yeni Urartu yazıtları / Die neuen Urartaeischen Inschriften aus der Umgebung von Van,” Jahrbuch für kleinasiatische Forschungen Beiheft 1, İstanbul. (15–19 / 55–59 ve Lev. 5, Karahan 2).
Dinçol, A. ve E. Kavaklı. 1978b. “Karahan Köyünde Bulunan Dört Yeni Urartu Yazıtı-Neuere Urartaeische Inschriften aus dem Dorfe Karahan,” Anadolu Araştırmaları 6, 17–32 (24–26 ve Lev. 9–10a, Karahan 8).
Işık, K., B. Genç, B. Gökçe, R. Kuvanç. 2019. “Inscribed stelae fragments and a stela base recently found at Karahan, eastern Turkey, and the problem of Karahan in Urartian epigraphy,” AJNES 13-2, 100–119 (Şek. 7 ve 15).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 112–115, v. 3 ss. 63–64, v. 5 ss. 50–52.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006884).
CTU A 2-9B = KUKN 20A
Görseller:
A. Dinçol ve E. Kavaklı, 1978a ve 1978b
K. Işık et al., 2019
Bora Bilgin, 2024
Karahan (A 5-19)
Stel parçası 19. yüzyılın sonlarında, Van Gölü’nün kuzeydoğu ucundaki Karahan’da bir evin duvarında yeniden kullanılmış halde bulunmuştur. Daha sonra mezar taşı olarak kullanılmıştır. Korunmuş az sayıdaki satır, Salmanağa’dan (A 5-17) ve Ererin’den (A 5-18) bilinen diğer iki stelin son bölümleriyle aynıdır. Eğer kayıp üst bölümdeki içerik de aynı idiyse, metin bir kanalın inşasıyla ilgili olmalıdır. Parça, İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde muhafaza edilmektedir.
Transliterasyon:
1 [m]mì-nu-[ú-a-še miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še]
2 ⸢ti⸣-a-lí [DUB-te a-li-e a-me-e-i]
3 ⸢te⸣-ru-[ú-bi a-li i-ru-ú-li-e]
4 ⸢lu⸣-ú-[ru-qu-ú-li-e]
5 [šú]-hi ba-[at-qi-du-li-ni]
Çeviri:
“(1) Minu[a, İşpuini’nin oğlu] şöyle der: [diktiğim yazıtı] . . . dik[tim(?)]. (3b) [ki] . . . [onu] ye[niden] . . . [baştan] kurabilir(?) . . .”
Kaynaklar:
Işık, K., B. Genç, B. Gökçe, R. Kuvanç. 2019. “Inscribed stelae fragments and a stela base recently found at Karahan, eastern Turkey, and the problem of Karahan in Urartian epigraphy,” AJNES 13-2, 100–119 (Şek. 6).
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (No. 108).
Salvini, M. 2003. “Collazioni e ricostruzioni di testi urartei nella zona di Van. 2. Raccordo fra due stele di Minua,” SMEA 45, 209–223 (219).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 211–212, v. 3 s. 136, v. 5 ss. 127–128.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006917).
CTU A 5-19 = CICh 108 = HchI 62b = UKN 124 = KUKN 143
Görseller:
K. Işık et al., 2019
Karahan (A 5-24)
Bazalt stel parçası 1976 yılında, Van Gölü’nün kuzeydoğu ucundaki Karahan köyünde, Muradiye’nin yaklaşık 13 km batısında bulunmuştur. Üst kısmı yuvarlak olan parça, bir stelin üst bölümüne aittir ve 94 cm yüksekliğinde, 62 cm genişliğinde ve 31 cm derinliğindedir. Yazıt, Kral Minua’nın bir kanal ve bir kent kurmasını anmaktadır. Stel, Van Müzesi’nde sergilenmektedir.
Transliterasyon:
ön yüz
1 [dhal]-di-i-⸢ni⸣-[ni]
2 [uš]-ma-a-ši-i-[ni]
3 [d]hal-di-i-[e]
4 e-ú-ri-i-[e]
5 [m]mì-i-nu-ú-a-[še]
6 [m]⸢iš⸣-pu-u-i-ni-hi-ni-[še]
7 [i]-ni pu-lu-si-[e]
8 ⸢ku⸣-ú-gu-ú-⸢ni⸣
9 ⸢d⸣hal-di-ni-⸢ni⸣
10 ⸢al⸣-su-i-ši-i-⸢ni⸣
11 [m]mì-i-nu-ú-a-⸢ni⸣
12 [m]iš-pu-ú-i-ni-[hi]
13 ⸢MAN⸣ DAN-NU MAN al-su-⸢ni⸣
14 [MAN] ⸢KUR⸣bi-a-i-⸢na⸣-[ú-e]
arka yüz
1 i]-⸢ni pi⸣-li-e
2 [a]-⸢gu⸣-ú-li e-⸢ú⸣-[e]
3 [i]-ni URU šá-a-tú-⸢bi⸣
4 ⸢te⸣-e-ru-ú-bi-⸢e⸣
5 [m]mì-nu-a-hi-ni-li
6 ti-i-ni ú-i gi-i
7 iš-ti-ni ši-da-u-ri
8 LÚú-e-di-a-ni
9 pa-a-ru-ú-bi-e
10 e-er-ṣi-du-ú-bi
11 i-iš-i-ti-i-ni
12 mmì-nu-a-še a-li-e
13 a-lu-še i-ni DUB-te
14 tú-li-e a-lu-še
15 pi-i-tú-li-i-e
16 a-lu-še a-i-ni-i
17 i-ni-li du-li-e
Çeviri:
“(ön yüz 1) Tanrı Haldi’nin [himayesinde], (3) Efendisi Haldi için, (5) İşpuini’nin oğlu Minua, (7) bu steli dikti. (8) Tanrı Haldi’nin azameti ile, (10) (ben) İşpuini’nin oğlu Minua, (12) güçlü [kral], büyük kral, Bia ülkelerinin kralı, [. . .].(arka yüz 1) Ben bu kanalı [kaz]dım ve bu kenti kurdum. (4) Ona ‘Minuahinili’ (veya: Minualı) adını verdim. (5b) Burada daha önce hiçbir şey inşa edilmemişti. (8) Kadınları sürgün ettim ve onları buraya yerleştirdim. (12) Minua şöyle der: Bu yazıtı yok eden kişiye, (14) ona zarar veren kişiye, (16) başka birine bu işleri yaptıran kişiye gelince, . . .”
Kaynaklar:
Dinçol, A. M. ve E. Kavaklı. 1978a. “Van bölgesinde bulunmuş yeni Urartu yazıtları / Die neuen Urartaeischen Inschriften aus der Umgebung von Van,” Jahrbuch für kleinasiatische Forschungen Beiheft 1, İstanbul. (19–23 / 59–62 ve Lev. VI–IX, Karahan 3).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 215–216, v. 3 s. 138, v. 5 ss. 131–132.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006922).
Görseller:
A. Dinçol ve E. Kavaklı, 1978a
Bora Bilgin, 2024
Karahan (A 5-28)
Yazıtlı stel, 1977 yılında Van Gölü’nün kuzeydoğu ucunda, Karahan köyü yakınlarında yapılan kazılar sırasında bulunan birkaç stelden biridir. 100 cm yüksekliğinde, 64 cm genişliğinde ve 30 cm kalınlığındaki parça, üst kısmı yuvarlak bir stelin üst bölümüne aittir. Yazıt, Minua’nın Arṣuniuini kentindeki inşa faaliyetlerini anmaktadır. Stel, Van Müzesi’nde sergilenmektedir.
Transliterasyon:
ön yüz
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni dhal-di-e e-ú-⸢ri⸣-<e>
2 mmì-nu-ú-a-še miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-⸢še⸣
3 dhal-di-ni-li KÁ ši-di-iš-tú-a-[li]
4 URUar-ṣu-ni-ú-i-ni-e ba-du-si-⸢e⸣
5 i-ni dú-ra-a ṭi5-ri-bi-šú-⸢zi⸣
6 ku-gu-ú-ni URUar-ṣu-ni-ú-i-ni-e
7 ú-i gi-e-i ši-i-da-ú-ri
8 ši-di-iš-tú-ni mmì-nu-ú-a-še
9 miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še
10 e-ʾa É.GAL šú-ú-hí e-ʾa URU
11 GIŠul-di-e šú-ú-hí te-e-ru-ni
12 bur-ga-na-ni GIŠza-ri šú-ú-hí te-e-ru-ni
13 dhal-di-ni be-di-i-ni
14 dhal-di-na-ni KÁ be-di-ni
15 dú-ra-a be-di-ni
16 ma-a-nu-li nu-ni ul-gu-ú-⸢še⸣
17 miš-pu-ú-i-ni-i-e
18 mdsar5-du-ri-hi-ni-e
19 mmì-nu-a miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-e
20 ⸢e⸣-ʾa nu-ni dhal-di-ni ar-a-ni
21 [ma]-a-ni-ni e-ʾa dú-ra-a-ni
22 [dhal-di-ni]-ni uš-ma-ši-ni
23 [dhal-di-e] e-ú-⸢ri⸣-[e]
Çeviri:
“(1) Tanrı Haldi’nin himayesinde, Efendisi Tanrı Haldi için, İşpuini’nin oğlu Minua, (3) Arṣuniuini kentinde Tanrı Haldi’nin bir kapısını mükemmellikle inşa etti. (5) Arṣuniuini kentinde Tanrı Ura için bu kült stelini(?) (ṭiribišuzi) inşa etti. Burada (daha önce hiç)bir şey inşa edilmemişti. (8b) İşpuini’nin oğlu Minua yeni bir kale ve ayrıca bir kent ile yeni bir bağ kurdu. Bir ağıl(?) (burganani) ve yeni bir meyve bahçesi kurdu. (13) Tanrı Haldi adına, Tanrı Haldi’nin kapısı adına, (15) Tanrı Ura adına yaşam olsun (17) Sarduri’nin oğlu İşpuini’ye, (19) İşpuini’nin oğlu Minua’ya; (20) her (ikisi) için(?) Tanrı Haldi’nin ve Tanrı Ura’nın lütfu(?) olsun. (22) [Tanrı Haldi]’nin himayesinde, Efendisi [Tanrı Haldi] için, [ . . . ] …”
Kaynaklar:
Dinçol, A. M. ve E. Kavaklı. 1978a. “Van bölgesinde bulunmuş yeni Urartu yazıtları / Die neuen Urartaeischen Inschriften aus der Umgebung von Van,” Jahrbuch für kleinasiatische Forschungen Beiheft 1, İstanbul. (8–15 / 48–55 ve Lev. II–III, Karahan 1).
Salvini, M. 1993. “Reflections about the Urartian shrines of the stelae,” Aspects of Art and Iconography: Anatolia and its Neighbors (Fs N. Özgüç), ed. M. J. Mellink, E. Porada, T. Özgüç, Ankara, ss. 543–548 ve Lev. 93.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 219–220, v. 3 s. 140, v. 5 ss. 135–136.
Salvini, M. ve I. Wegner. 2014. Einführung in die urartäische Sprache, Wiesbaden (s. 122).
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006926).
CTU A 5-28 = KUKN 172a
Görseller:
A. Dinçol ve E. Kavaklı, 1978a
M. Salvini ve I. Wegner, 2014
Bora Bilgin, 2024
Karahan (A 5-29)
Yazıtlı stel parçası, 1977 yılında Van Gölü’nün kuzeydoğu ucunda, Karahan köyü yakınlarında Van Müzesi tarafından gerçekleştirilen bir kazı sırasında bulunmuştur. Bu parça ve iki ayrı stel, daha sonraki bir yapının, muhtemelen bir kilisenin, kalıntıları içinde yeniden kullanılmış halde keşfedilmiştir. Parça bir stelin orta bölümüne aittir ve 115 cm yüksekliğinde, 64 cm genişliğinde ve 30 cm kalınlığındadır. Korunmuş yazıt, Karahan’da bulunan bir dizi stelin (İşpuini’nin A 2-9A ve B ile Minua’nın A 5-28, 30 ve 31 numaralı yazıtları) bir kopyasıdır. İlk 11 satır metnin son bölümüne aittir; 12. satır ise aynı metnin başlangıcını göstermektedir. Bu durum, diğer stellerde olduğu gibi, metnin aynı stel üzerinde en az iki kez tekrarlandığını göstermektedir. Stel, Van Müzesi envanterindedir.
Transliterasyon:
1ʹ [e-ʾa É.GAL šú-ú-hí e]-ʾa [URU]
2ʹ ⸢GIŠul-di-e šú⸣-hí te-ru-⸢ni⸣
3ʹ [bur]-ga-na-ni GIŠza-ri šú-hí te-⸢ru-ni⸣
4ʹ ⸢d⸣hal-di-ni be-di-⸢ni⸣
5ʹ dhal-di-na-ni KÁ be-⸢di-ni⸣
6ʹ ⸢d⸣ú-ra-a-ni be-⸢di⸣-[ni]
7ʹ ⸢ma⸣-nu-li-ni ul-gu-ú-[še]
8ʹ [m]⸢iš⸣-pu-ú-i-ni-e mdsar5-du-ri-e-hi-⸢ni⸣-[e]
9ʹ ⸢mmì⸣-nu-ú-a miš-pu-ú-i-⸢ni-hi-ni⸣-[e]
10ʹ [e]-ʾa nu-ni dhal-[di]-ni
11ʹ ⸢ar⸣-ni ⸢ma-ni-ni e-ú-e⸣ d[ú-ra-a-ni]
12ʹ ⸢dhal⸣-[di-ni-ni uš-ma-ši-ni]
Çeviri:
“(1ʹ) [. . . yeni bir kale] ve [bir kent inşa etti]; (ayrıca) yeni bir bağ. (2ʹb) (Ayrıca) bir ağıl(?) (burganani) kurdu (ve) yeni bir meyve bahçesi dikti. (4ʹ) Tanrı Haldi adına, Tanrı Haldi’nin kapısı adına, (6ʹ) Tanrı Ura adına yaşam olsun (8ʹ) Sarduri’nin oğlu İşpuini’ye ve İşpuini’nin oğlu Minua’ya; (10ʹ) onlar için(?) Tanrı Hal[di]’nin ve Tanrı [Ura]’nın lütfu(?) olsun. (12’) Tanrı Hal[di’nin himayesinde, Efendisi Tanrı Haldi için . . .]”
Kaynaklar:
Dinçol, A. ve E. Kavaklı. 1978b. “Karahan Köyünde Bulunan Dört Yeni Urartu Yazıtı/Neuere Urartaeische Inschriften aus dem Dorfe Karahan,” Anadolu Araştırmaları 6, 17–32 (23–24 ve Lev. 7–8, Karahan 7).
Işık, K., B. Genç, B. Gökçe, R. Kuvanç. 2019. “Inscribed stelae fragments and a stela base recently found at Karahan, eastern Turkey, and the problem of Karahan in Urartian epigraphy,” AJNES 13-2, 100–119 (Şek. 14).
Salvini, M. 1993. “Reflections about the Urartian shrines of the stelae,” Aspects of Art and Iconography: Anatolia and its Neighbors (Fs N. Özgüç), ed. M. J. Mellink, E. Porada, T. Özgüç, Ankara, ss. 543–548 ve Lev. 93.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 220–221, v. 3 s. 141, v. 5 s. 136.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006927).
CTU A 5-29 = KUKN 38a
Görseller:
A. Dinçol ve E. Kavaklı, 1978b
M. Salvini, 2008
K. Işık et al., 2019
Karahan (A 5-30)
Eksik durumdaki stel, farklı zamanlarda bulunan iki parçanın birleştirilmesiyle yeniden oluşturulmuştur. F. E. Lehmann-Haupt’a göre ilk parça — stelin alt bölümü — Berkri’de (günümüzde Muradiye) bulunan Aziz Stephanos (Surb Step‘anos) Ermeni kilisesinde mezar taşı olarak kullanılmıştır; ancak parçanın kendisinde mezar taşı olarak kullanıldığını gösteren herhangi bir işaret bulunmamaktadır. Günümüzde İstanbul Arkeoloji Müzesi envanterindedir. Stelin orta bölümü ise 1977 yılında Karahan’da gerçekleştirilen bir yüzey araştırması sırasında bulunmuş ve günümüzde Van Müzesi’nde sergilenmektedir. Birleştirilen parçalar stelin alt yarısını oluşturmakta olup toplam yüksekliği 1,75 m, genişliği 65 cm ve kalınlığı 30/31 cm’dir. Yazıt, Arṣuniuini kentindeki inşa faaliyetleriyle ilgilidir ve Karahan’da bulunan başka birkaç stelden (A 5-28, A 5-29 ve A 5-31) bilinen bir metnin aynısıdır. Stelin ön yüzünde aynı metin iki kez tekrarlanmaktadır: ilk dört satır metnin son bölümünü, 5–25. satırlar ise tekrarlanan metnin tamamını oluşturmaktadır. Arka yüzde ise stele herhangi bir zarar verilmesine karşı bir lanet formülü bulunmaktadır.
Transliterasyon:
ön yüz
1ʹ [m]dsar5-du-ri-e-⸢hi⸣-[ni-e]
2ʹ mmì-nu-a miš-pu-ú-i-ni-e-⸢hé⸣-[ni-e]
3ʹ e-ʾa nu-ni dhal-di-ni ar-a-ni
4ʹ ma-a-ni-ni e-ʾa dú-a-ni
5ʹ dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
6ʹ dhal-di-e e-ú-ri-e
7ʹ mmì-nu-a-še miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še
8ʹ dhal-di-ni-li KÁ ši-di-iš-tú-a-li
9ʹ URUar-ṣu-ni-ú-i-ni-e ba-du-si-e
10ʹ i-ni dú-a ṭi5-ri-bi-šú-zi
11ʹ ku-gu-ú-ni URUar-ṣu-ú-i-ni-e
12ʹ ú-i gi-e-i ši-i-da-<ú>-ri
13ʹ ši-di-iš-tú-ú-ni mmì-nu-a-še
14ʹ miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še
15ʹ e-ʾa É.GAL šú-ú-hí e-ʾa URU
16ʹ GIŠul-di šú-ú-hí te-ru-ú-ni
17ʹ ⸢bur⸣-ga-na-ni GIŠza-a-ri šú-ú-hí te-ru-ni
18ʹ dhal-di-ni be-di-i-ni
19ʹ dhal-di-na-ni KÁ be-di-ni
20ʹ dú-a be-di-ni ma-a-nu-li nu-ú-ni
21ʹ ul-gu-ú-še miš-pu-ú-i-ni-e
22ʹ [mdsar5]-du-ri-e-hi-[ni]-e
23ʹ [mmì-nu]-⸢a miš-pu⸣-[ú-i-ni-hi-ni-e]
24ʹ [e]-⸢ʾa⸣ nu-ni ⸢dhal-di⸣-ni ar-a-ni
25ʹ [ma]-ni-ni e-ʾa dú-a-ni
arka yüz
1 [mmì-nu-a-še miš-pu]-ú-i-ni-hi-ni-[še]
2 [a-li-e d]hal-di-ni-e ba-du-si-e DUB-⸢te⸣
3 [te]-⸢ru⸣-ú-bi a-li URUar-ṣu-ni-ú-i-⸢ni⸣
4 ⸢DUB⸣-te te-ru-ú-bi a-li i-na-⸢a⸣
5 ⸢pu⸣-lu-si-i-na-a DUB-te te-ru-ú-⸢bi⸣
6 [a]-⸢lu⸣-uš-ni tú-li-e a-lu-še pi-tú-li-⸢e⸣
7 [a]-lu-še še-er-du-li-e a-lu-⸢še⸣
8 ú-li-e i-ni-li du-li-e dhal-di-⸢še⸣
9 [d]⸢IM⸣-še dUTU-še qi-ú-ra-a-še DINGIRMEŠ-⸢še⸣
10 [tú]-ru-ti-ni-e-ni ma-a-ni e-⸢ʾa⸣
11 ⸢zi⸣-li-bi qi-ú-ra-a-ni e-di-ni
Çeviri:
“(ön yüz 1ʹ) Sarduri’nin [oğlu İşpuini’ye] (ve) İşpuini’nin oğlu Minua’ya, (3ʹ) onlar için(?) Tanrı Haldi’nin ve Tanrı Ua’nın lütfu(?) (arani) olsun. (5ʹ) Tanrı Haldi’nin himayesinde, Efendisi Tanrı Haldi için, (7ʹ) İşpuini’nin oğlu Minua, Arṣuniuini kentinde Tanrı Haldi’nin bir kapısını mükemmellikle inşa etti. (10ʹ) Arṣuniuini kentinde Tanrı Ua’nın(?) bu kült stelini(?) (ṭeribišuzi) dikti. (12ʹ) Burada (daha önce hiç)bir şey inşa edilmemişti. İşpuini’nin oğlu Minua yeni bir kale ve ayrıca bir kent inşa etti. (16ʹ) (Ayrıca) yeni bir bağ dikti, bir ağıl(?) (burganani) ve yeni bir meyve bahçesi dikti. (18ʹ) Tanrı Haldi adına, Tanrı Haldi’nin kapısı adına, (20ʹ) Tanrı Ua adına onlar için(?) — Sarduri’nin oğlu İşpuini ve İşpuini’nin oğlu Minua için — yaşam olsun. (24ʹ) Ve onlar için(?) Tanrı Haldi’nin ve Tanrı Ua’nın lütfu(?) olsun.
(arka yüz 1) [İşp]uini’nin [oğlu Minua şöyle der]: Tanrı Haldi için(?) mükemmellikle bir yazıt diktim. (3b) Şöyle der: Arṣuniuini kentinde bir yazıt yaptım. (4b) Şöyle der: Bu stel üzerine bir yazıt yaptım. (6) Onu yok eden [ki]şiyi, ona zarar veren kişiyi, (7) onu gizleyen kişiyi, bu işleri başka birine yaptıran kişiyi, (8) Tanrı Haldi, Fırtına Tanrısı ve Güneş Tanrısı, Yeryüzü, (ve bütün) tanrılar, onu ve soyunu yeryüzünden yok etsin.”
Kaynaklar:
Dinçol, A. ve E. Kavaklı. 1978b. “Karahan Köyünde Bulunan Dört Yeni Urartu Yazıtı/Neuere Urartaeische Inschriften aus dem Dorfe Karahan,” Anadolu Araştırmaları 6, 17–32 (19 ve Lev. 3–4, Karahan 5).
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (No. 29).
Salvini, M. 1993. “Reflections about the Urartian shrines of the stelae,” Aspects of Art and Iconography: Anatolia and its Neighbors (Fs N. Özgüç), ed. M. J. Mellink, E. Porada, T. Özgüç, Ankara, ss. 543–548 ve Lev. 93.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 221–222, v. 3 s. 142, v. 5 ss. 136–138.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006928).
CTU A 5-30 = CICh 29 = HchI 74 = UKN 99 = KUKN 41, 42
Görseller:
A. Dinçol ve E. Kavaklı, 1978b
M. Salvini, 2008
Bora Bilgin, 2024
Karahan(?) (A 5-31)
Buluntu yeri bilinmeyen ve günümüzde kayıp olan stel, yalnızca eski fotoğraflardan tespit edilmiştir. Metin, Karahan’da bulunan ve Minua’ya ait olan, Arṣuniuini kentindeki inşa faaliyetlerini anlatan stellerdeki metinlerle (A 5-28, 29, 30) neredeyse aynıdır. Tek fark, bu yazıtta Tanrı Na/Ura yerine Tanrı Nalai’nin adının geçmesidir.
Transliterasyon:
ön yüz
1ʹ [miš-pu-ú-i-ni-i]-e-[hi-ni-še]
2ʹ [e-ʾa É.GAL šú-ú]-⸢hé⸣ e-⸢ʾa⸣ [URU]
3ʹ [GIŠul-di šú-ú-hé] te-ru-[ú-ni]
4ʹ [bur]-⸢ga⸣-na-ni [GIŠza-ri]
5ʹ [šú-hé te-ru-ni]
6ʹ ⸢d⸣hal-⸢di⸣-[i-ni] be-[di-i-ni]
7ʹ ⸢d⸣hal-di-⸢na⸣-[ni KÁ be-di-ni]
8ʹ ⸢d⸣na-a-⸢la⸣-a-[i-ni be-di-ni]
9ʹ [ma]-a-nu-⸢li⸣ [nu-ni ul-gu-ú-še]
10ʹ miš-pu-ú-[i-ni-i-e]
11ʹ mdsar5-⸢du⸣-[ú-ri-e-hi-ni-e]
12ʹ mmì-nu-a miš-⸢pu⸣-[ú-i-ni-e-hi-ni-e]
13ʹ ⸢e⸣-ʾa nu-ni d[hal-di-ni ar-a-ni]
14ʹ ⸢ma⸣-a-nu-li-ni ⸢e⸣-[ʾa dna-la-i-ni]
15ʹ dhal-di-[ni-ni uš-ma-ši-ni]
16ʹ dhal-⸢di⸣-[e e-ú-ri-e]
17ʹ mmì-nu-a-še m[iš-pu-i-ni-hi-ni-še]
18ʹ ⸢d⸣hal-⸢di⸣-ni-⸢li⸣ [KÁ ši-di-iš-tú-a-li]
19ʹ ⸢URUar-ṣu-ni⸣-[ú-i-ni-e]
20ʹ [ba-du-si]-⸢e d⸣[na-la-i-ni-e]
21ʹ ⸢ṭi5-ri⸣-bi-šú-[zi ku-gu-ni]
22ʹ ⸢URUar-ṣu-i⸣-[ni-e ú-i]
23ʹ [gi]-⸢e-i iš⸣-[ti-ni ši-da-ú-ri]
24ʹ [mmì-nu-a-še miš-pu-i-ni-hi-ni-še]
25ʹ [ši-di-iš-tú-ni e-ʾa É.GAL šú-hé]
26ʹ [e-ʾa URU GIŠul-di-e šú-hé te-ru-ni]
27ʹ ⸢bur-ga-na-ni⸣ [GIŠza-ri šú-hé te-ru-ni]
28ʹ ⸢d⸣hal-⸢di⸣-[i-ni be-di-i-ni]
29ʹ ⸢d⸣hal-di-⸢na⸣-[ni KÁ be-di-ni]
30ʹ ⸢dna⸣-a-⸢la⸣-[i-ni be-di-ni]
31ʹ ⸢ma⸣-a-nu-⸢li⸣ [nu-ni ul-gu-še]
32ʹ miš-pu-⸢ú⸣-[i-ni-i-e]
33ʹ mdsar5-du-[ú-ri-e-hi-ni-e]
34ʹ mmì-nu-a miš-pu-ú-[i-ni-e-hi-ni-e]
35ʹ ⸢e⸣-ʾa nu-ni d[hal-di-ni ar-a-ni]
36ʹ ⸢ma⸣-a-nu-li-ni e-[ʾa dna-la-i-ni]
arka yüz
1 [mmì-nu-ú-a-še miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še a-li-e]
2 [i-ni pu]-⸢lu⸣-si za-du-⸢bi⸣
3 [mmì-nu-ú-a-še miš-pu-ú-i]-ni-hi-ni-[še]
4 [a]-li d[hal-di]-⸢ni⸣-[e ba-du]-si-e DUB-[te]
5 [te]-⸢ru⸣-[ú]-[bi a-li URUar]-ṣu-ni-ú-i-[ni]
6 [DUB]-⸢te⸣ te-[ru-ú-bi a]-li i-na-[a]
7 [pu]-lu-si-i-[na-a DUB]-⸢te⸣ te-ru-ú-[bi]
8 [a]-lu-uš-ni tú-[li-e a-lu]-še pi-tú-li-[e]
9 [a]-lu-še še-[er-du-li]-⸢e⸣ a-lu-[še]
10 [ú]-li-e i-⸢ni⸣-[li du-li]-⸢e⸣ dhal-di-[še]
11 [d]IM-še dUTU-[še qi-ú-ra]-a-še DINGIRMEŠ-[še]
12 [tú]-⸢ru⸣-ti-ni-⸢e⸣-[ni] ⸢ma-a⸣-ni e-⸢ʾa⸣
13 [zi]-li-bi ⸢qi⸣-[ú-ra-a]-⸢ni⸣ e-di-ni
Çeviri:
“(ön yüz 1ʹ) [. . . İşpuin]i’nin [oğlu Minua ye]ni [bir kale, bir kent ve yeni bir bağ k]urdu. [(Ayrıca) bir a]ğıl(?) (burganani)] ve [yeni bir meyve bahçesi kurdu.] (6ʹ) Tanrı Haldi ad[ına], Tanrı Haldi’nin [kapısı adına], Tanrı Nalai [adına], Sard[uri]’nin oğlu İşpu[ini] için ve İşp[uini]’nin oğlu Minua için [yaşam olsun] ve onlar için [Tanrı Haldi’nin] ve Tanrı Nalai’nin [lütfu(?)] olsun. (15ʹ) Tanrı Haldi’[nin himayesinde], [Efendisi] Tanrı Haldi [için, İşpuini’nin oğlu] Minua, Arṣuni[uini] kentinde Tanrı Haldi’nin [bir kapısını mükemmellik]le [inşa etti] ve Arṣui[ni] kentinde Tanrı Nalai’nin bir kült stelini(?) (ṭeribišuzi) [dikti. Bur]ada [daha önce hiçbir] şey [inşa edilmemişti]. (24ʹ) [İşpuini’nin oğlu Minua yeni bir kale ve ayrıca bir kent inşa etti. Yeni bir bağ], bir ağıl(?) [ve yeni bir meyve bahçesi kurdu]. (28ʹ) Tanrı Haldi [adına], Tanrı Haldi’[nin kapısı adına], (30ʹ) Tanrı Nalai [adına onlar için(?)], (yani) Sardu[ri’nin oğlu] İşpu[ini için] ve İşpu[ini’nin oğlu] Minua için [yaşam] olsun. (35ʹ) Ve onlar için(?) [Tanrı Haldi’nin] ve [Tanrı Nalai’nin lütfu(?)] olsun.
(arka yüz 1) [İşpuini’nin oğlu Minua şöyle der: Bu st]eli yaptım. (3) [İşpuini’nin] oğlu [Minua] şöyle der: Tanrı [Haldi için mük]emmellikle bir yazıt diktim. (5) Şöyle der: Arṣuniuini kentinde bir ya[zıt diktim]. (6b) Şöyle der: Bu stellerin (her birine) bir ya[zıt diktim]. (8) [Onu] yok e[den k]işiyi, ona zarar veren kişiyi, (9) onu gizleyen kişiyi, bu işleri başka birine [y]aptıran kişiyi, (10b) Tanrı Haldi, Fırtına Tanrısı ve Güneş Tanrısı, [Yeryü]zü (ve bütün) tanrılar, onu ve soyunu yeryüzünden yok etsin.”
Kaynaklar:
Israelyan, M. A. 1961. “Մի անհայտ սեպագիր արձանագրություն” (An Unknown Cuneiform Inscription), Izvestija Akademii Nauk Armjanskoj SSR, Obščestvennye Nauki 12, 35–50.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 222–224, v. 5 s. 138–139.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006929).
CTU A 5-31 = UKN II 382 = KUKN 40
Görseller:
M. A. Israelyan, 1961
Karahan (A 5-74 ve A 5-76)
Üst kısmı yuvarlak olan bazalt bir stelin üst bölümü (A 5-74), 19. yüzyılın sonlarında Van Gölü’nün kuzeydoğu ucundaki Karahan köyünde bulunmuştur. Ölçüleri 199 cm yüksekliğinde, 76 cm genişliğinde ve 36,5 cm kalınlığındadır. Yalnızca ön yüzüne yazıt işlenmiş olup aynı metin iki kez tekrarlanmaktadır. Arka yüzde bulunan büyük bir haç ve Ermenice yazıt, taşın daha sonraki dönemde mezar taşı olarak kullanıldığını göstermektedir. Stelin alt bölümü (A 5-76), 1977 yılında Karahan’daki kazılar sırasında bulunmuş ve aynı anıtın alt kısmı olarak tanımlanmıştır. Altındaki boş alanın altında bir lanet formülü bulunan bu parça 174 cm yüksekliğinde, 77 cm genişliğinde ve 38 cm derinliğindedir. Yan yüzleri, taşın mezar taşı olarak yeniden kullanılabilmesi için bir zıvana oluşturacak şekilde yontulmuştur. İki parçanın birleştirilmiş yüksekliği 3,75 m’dir; kaide ve kayıp bölümler de hesaba katıldığında, stelin özgün yüksekliğinin yaklaşık 4,5 m olduğu tahmin edilmektedir. Her iki parça da Van Müzesi’nde sergilenmektedir; alt parça baş aşağı konumlandırılmıştır.
Transliterasyon (eCUT’tan uyarlanmıştır):
1 dhal-di-i-e
2 e-ú-ri-i-e
3 i-ni NA4pu-lu-si-e
4 mmì-i-nu-ú-a-še
5 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
6 ku-ú-i-gu-ú-ni
7 dhal-di-i-ni-ni
8 al-su-ú-i-ši-ni
9 mmì-i-nu-ú-a-ni
10 miš-pu-ú-i-ni-e-hi
11 MAN DAN-NU MAN al-su-i-ni
12 MAN KURbi-a-i-na-ú-e
13 a-lu-ú-si-e
14 URUṭu-uš-pa-a URU
15 dhal-di-i-e
16 e-ú-ri-i-e
17 i-ni NA4pu-lu-si-e
18 mmì-i-nu-ú-a-še
19 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
20 ku-ú-i-gu-ú-ni
21 dhal-di-i-ni-ni
22 al-su-ú-i-ši-ni
23 mmì-i-nu-ú-a-ni
24 miš-pu-ú-i-ni-e-hi
25 MAN DAN-NU MAN al-su-i-ni
26 MAN KURbi-a-i-na-ú-e
27 a-lu-ú-si-e
28 URUṭu-uš-pa-a URU
(blank space)
29 (1) mmì-nu-a-še a-li-e
30 (2) a-lu-še i-ni DUB-⸢te⸣
31 (3) tú-li-i-e a-lu-še
32 (4) pi-i-tú-ú-li-i-e
33 (5) a-lu-še a-i-ni-e-i
34 (6) i-ni-li du-li-i-e
35 (7) [a]-⸢lu⸣-še ú-li-e-[še]
36 (8) [ti]-i-ú-li-i-[e]
37 (9) [i-e]-še za-du-ú-[bi]
38 (10) [tú-ú]-⸢ri⸣-ni-ni dhal-di-[še]
39 (11) [d]IM-še dUTU-[še]
40 (12) [DINGIR]MEŠ-še ma-a-[ni]
41 (13) [d]⸢UTU⸣-ni pi-e-i-[ni]
42 (14) [mì-i] ⸢ar⸣-hi ú-ru-li-a-[ni]
43 (15) [mì]-i i-na-a-i-[ni]
44 (16) [mì]-i na-a-ra-[a]
45 (17) [a-ú]-i-e ú-lu-⸢li⸣-[e]
Çeviri:
“(1) Efendisi Tanrı Haldi için, İşpuini’nin oğlu Minua bu steli dikti. (7) Tanrı Haldi’nin azameti ile (ben) Minua, (10) İşpuini’nin oğlu, güçlü kral, büyük kral, (12) Bia ülkelerinin kralı, Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim.
(15–27) (Metin bir kez daha tekrarlanmaktadır.)
(29) Minua şöyle der: Bu yazıtı yok eden kişiyi, (31) ona zarar veren kişiyi, (33) bu işleri başka birine yaptıran kişiyi, (35) ‘[Ben] yaptım’ diyen kişiyi, (38) Tanrı Haldi, Fırtına Tanrısı, Güneş Tanrısı ve [bütün] [tanrılar] güneşin altında [onu] yok etsin! … …”
Kaynaklar:
Dinçol, A. ve E. Kavaklı. 1978b. “Karahan Köyünde Bulunan Dört Yeni Urartu Yazıtı-Neuere Urartaeische Inschriften aus dem Dorfe Karahan,” Anadolu Araştırmaları 6, 17–32 (22–23 ve Lev. 5–6, Karahan 6).
Işık, K., B. Genç, B. Gökçe, R. Kuvanç. 2019. “Inscribed stelae fragments and a stela base recently found at Karahan, eastern Turkey, and the problem of Karahan in Urartian epigraphy,” AJNES 13-2, 100–119 (Karahan frag. 1 ve Şek. 3–5).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 s. 253–255, v. 3 s. 177, 179, v. 5 s. 171–173.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006972). (A 5-74)
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006974). (A 5-76)
CTU A 5-74 = CICh 95 = HchI 69 = UKN 107 = KUKN 132
CTU A 5-76 = KUKN 43
Görseller:
A. Dinçol ve E. Kavaklı, 1978b
M. Salvini, 2008
K. Işık et al., 2019
Bora Bilgin, 2024
Karahan (A 5-75)
Üst kısmı yuvarlak olan bazalt stel, 1976 yılında Van Gölü’nün kuzeydoğu ucundaki Karahan köyünde bulunmuştur. Ölçüleri 117 cm yüksekliğinde, 59 cm genişliğinde ve 27 cm derinliğindedir ve günümüzde Van Müzesi’nde sergilenmektedir. Stel üzerinde aynı metin iki kez tekrarlanmaktadır; ancak ikinci kopyanın sonu kırılmıştır.
Transliterasyon:
1 dhal-di-i-ni-ni
2 uš-ma-a-ši-i-ni
3 dhal-di-i-e
4 e-ú-ri-i-e
5 mmì-i-nu-ú-a-še
6 miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še
7 i-ni pu-lu-si-e
8 ku-ú-gu-ú-ni
9 mmì-i-nu-ú-a-ni
10 miš-pu-ú-i-ni-e-hi
11 MAN tar-a-i-e
12 MAN al-su-i-ni-e
13 MAN KURbi-i-a-i-na-e
14 a-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU
15 dhal-di-i-ni-ni
16 uš-ma-a-ši-i-ni
17 dhal-di-i-e
18 e-ú-ri-i-e
19 [mmì]-nu-ú-a-še
20 [miš-pu]-⸢ú-i⸣-ni-hi-ni-še
21 […] x x
Çeviri:
“(1) Tanrı Haldi’nin himayesinde, Efendisi Tanrı Haldi için, İşpuini’nin oğlu Minua bu steli dikti. (9) (Ben) İşpuini’nin oğlu Minua, güçlü kral, büyük kral, (13) Bia ülkelerinin kralı, Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim. (15) Tanrı Haldi’nin himayesinde, Efendisi Tanrı Haldi için, İşpuini’nin oğlu Minua, [bu steli dikti . . .].”
Kaynaklar:
Dinçol, A. M. ve E. Kavaklı. 1978a. “Van bölgesinde bulunmuş yeni Urartu yazıtları / Die neuen Urartaeischen Inschriften aus der Umgebung von Van,” Jahrbuch für kleinasiatische Forschungen Beiheft 1, İstanbul. (23–24 / 63–64 ve Lev. 10, Karahan 4).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 253–254, v. 3 s. 178, v. 5 s. 172.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006973).
CTU A 5-75 = KUKN 172c
Görseller:
A. Dinçol ve E. Kavaklı, 1978a
M. Salvini, 2008
Bora Bilgin, 2024
Karahan (A 5-80)
Üst kısmı yuvarlak olan bir stelin üst bölümü, 19. yüzyılda Van Gölü’nün kuzeydoğu ucundaki Karahan köyünde bulunmuştur. Stel 81 cm yüksekliğinde, 67 cm genişliğinde ve 32 cm derinliğindedir ve günümüzde İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde bulunmaktadır. Yedi satırlık yazıt, Tanrı Šiuini’ye adanmıştır.
Transliterasyon:
1 dši-i-ú-i-ni-e mmì-nu-a-še
2 miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-e-še
3 i-ni NA4pu-lu-si ku-gu-ú-ni
4 ma-a-ni-ni dši-i-ú-i-ni bi-di-ni
5 mmì-nu-a miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-e
6 mi-nu-uš-pu-ú-a mmì-nu-a-hi-ni-e
7 ul-gu-ú-še pi-ṣu-ú-še al-su-i-še-e
Çeviri:
“(1) Tanrı Šiuini için İşpuini’nin oğlu Minua bu steli dikti. (4) Tanrı Šiuini adına, İşpuini’nin oğlu Minua’ya ve Minua’nın oğlu İnuşpua’ya yaşam, sevinç ve azamet olsun.”
Kaynaklar:
Işık, K., B. Genç, B. Gökçe, R. Kuvanç. 2019. “Inscribed stelae fragments and a stela base recently found at Karahan, eastern Turkey, and the problem of Karahan in Urartian epigraphy,” AJNES 13-2, 100–119 (Şek. 7).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 s. 257, v. 3 s. 182, v. 5 s. 175.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006978).
CTU A 5-80 = CICh 85 = HchI 15 = UKN 95 = KUKN 121
Görseller:
M. Salvini, 2008
K. Işık et al., 2019
Karahan (A 5-95)
Stel parçası, 1898/99 yılında E. Lehmann tarafından Van Gölü’nün kuzeydoğu ucundaki Karahan köyünde bir evin önünde bulunmuştur. Ancak daha sonra kaybolmuştur ve günümüzde yalnızca bir kopyasından bilinmektedir.
Transliterasyon:
1 […]-hi-⸢ni?⸣
2 […]
3 […] ⸢ni⸣-[…]
4 [mmì]-i-nu-ú-a-⸢ni⸣
5 [miš]-pu-ú-i-ni-e-[hi]
6 […] a-i[…]
7 […] i […]
Çeviri:
“. . . İşpuini’nin oğlu Minua’ya ait(?) . . .”
Kaynaklar:
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (No. 103 ve Lev. LVIII).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 265–266, v. 3 s. 190, v. 5 s. 182.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006993).
CTU A 5-95 = CICh 103 = HchI 70 = UKN 120 = KUKN 142
Görseller:
C. F. Lehmann-Haupt, 1928-35
Karahan (A 5-103?)
Yuvarlak üstlü bir stelin üst bölümüne ait bazalt parça, 2017 yılında Van Müzesi tarafından gerçekleştirilen bir yüzey araştırması sırasında Karahan’da bir evin avlusunda bulunmuştur. Parça 1 m yüksekliğinde, 59 cm genişliğinde ve 20 cm kalınlığındadır ve ön yüzünde yazıt bulunmaktadır. Yirmi satırlık yazıtın ilk 12 satırı metnin tamamını içermekte, 13. satırdan itibaren metin yeniden tekrarlanmaktadır; ancak alt kısımdaki kırık nedeniyle son dört satır eksiktir.
Transliterasyon (Işık et al., 2019):
1 dhal-di-i-ni-ni
2 uš-ma-a-ši-i-ni
3 dUTU-ni-e mmì-nu-a-še
4 miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še
5 i-ni pu-lu-si-e
6 ku-ú-gu-ú-ni
7 mmì-i-nu-ú-a-ni
8 miš-pu-ú-i-ni-e-hi
9 MAN tar-a-i-e
10 MAN al-su-i-ni-ú
11 MAN KURbi-i-a-i-na-e
12 a-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU
13 dhal-di-i-ni-ni
14 uš-ma-a-ši-i-ni
15 dUTU-ni-e mmì-nu-a-še
16 miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še
17 i-ni pu-lu-si-e
18 ku-ú-gu-ú-ni
19 mmì-i-nu-ú-a-ni
20 [miš-pu-ú-i-ni]-e-[hi]
Çeviri (Işık et al., 2019):
“(1) Tanrı Haldi’nin himayesi sayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua bu steli Güneş Tanrısı için dikti. (7) (Ben) İşpuini’nin oğlu Minua, güçlü kral, büyük kral, Biainili kralı, Tuşpa kentinin efendisiyim.”
(Metin bir kez daha tekrarlanmaktadır)
Kaynaklar:
Işık, K., B. Genç, B. Gökçe, R. Kuvanç. 2019. “Inscribed stelae fragments and a stela base recently found at Karahan, eastern Turkey, and the problem of Karahan in Urartian epigraphy,” AJNES 13-2, 100–119 (Karahan frag. 12, Şek. 16–17).
Görseller:
Bora Bilgin, 2024
Karahan (A 5-104?)
Ortaçağda bölgede yaygın olan koç biçimli bir mezar taşına dönüştürülmüş bazalt parça, 2017 yılında Van Müzesi tarafından gerçekleştirilen bir yüzey araştırması sırasında Karahan’da bir ahırın yakınında bulunmuştur. Parça 74 cm yüksekliğinde, 81 cm genişliğinde ve 38 cm derinliğindedir. Ağır biçimde tahrip olmuş yazıt, bir lanet formülü içermektedir ve bir stelin alt bölümüne aittir. Parça Van Müzesi’ne taşınmıştır. Minua’nın yazıtlarındaki (A 5-17 ve A 5-18) lanet formüllerine benzerliği nedeniyle Minua’nın hükümdarlığı dönemine ait olduğu düşünülmektedir.
Transliterasyon (Işık et al., 2019):
1. [x xxxxx ]⸢li?⸣ [x]
2. [x xxxxx ]⸢la?⸣ [x]
3. [x xxxxxxx]
4. [x xxxxxxx]
5. [x xxxxxxx]
6. [x xxxxxxx]
7. [ti]-ni [te-er-di-la-ni a-l]u–še
8. [ú]-la-[a ú-e-si-du]-⸢li-e⸣
9. [a]-lu-še ú-[i-e šú-hi ba-at-qi-a]-ni
10. ⸢nu⸣-ú-lu-[uš-tú]-ú-i-ni-ni
11. [d]hal-di-[i-še] e-ú-e DINGIRMEŠ-[a?-še]
12. [p]a-ri-e ⸢e-si⸣-i-ni te-la-a-[ni]
Çeviri:
“. . . . . . adı … [Onu] . . . eden, onu yeni baştan yapmayan kişiyi, Tanrı Haldi ve (bütün) tanrılar . . . bu yere . . .”
Kaynaklar:
Işık, K., B. Genç, B. Gökçe, R. Kuvanç. 2019. “Inscribed stelae fragments and a stela base recently found at Karahan, eastern Turkey, and the problem of Karahan in Urartian epigraphy,” AJNES 13-2, 100–119 (Karahan frag. 14, Şek. 20–21).
Görseller:
K. Işık et al., 2019
Karahan (A 18-17?)
Bazalt stel parçası, 2017 yılında Van Müzesi tarafından gerçekleştirilen bir yüzey araştırması sırasında Karahan’da bir evin temel duvarında köşe taşı olarak yeniden kullanılmış halde bulunmuştur. Parça 86 cm yüksekliğinde, 68 cm genişliğinde ve 38 cm kalınlığındadır. Beş satırlık yazıt, bir metnin son bölümüne ait olup Anapša adlı tanrıya yapılan bir adağı belirtmektedir. Bu tanrının adı bu stel dışında yalnızca Meher Kapı yazıtında (A 3-1) tanıklanmıştır.
Transliterasyon (Işık et al., 2019’dan uyarlanmıştır):
1ʹ [… …]
2ʹ ⸢te⸣-ru-[ni ar-di-še]
3ʹ qu-du-ú-[la-a-ni]
4ʹ šú-hi-na-a-ṣi-[i-e]
5ʹ UDU dʾa-na-ap-šá-[e]
6ʹ ur-pu-ú-li-i-⸢ni⸣
Çeviri (Işık et al., 2019):
“. . . . . . . . . . . , yeni yapıların inşası(?) vesilesiyle bir düzen/ritüel olarak tesis etti: Tanrı Anapša için bir koyun kesilmelidir (kurban edilmelidir).”
Kaynaklar:
Işık, K., B. Genç, B. Gökçe, R. Kuvanç. 2019. “Inscribed stelae fragments and a stela base recently found at Karahan, eastern Turkey, and the problem of Karahan in Urartian epigraphy,” AJNES 13-2, 100–119.
Görseller:
K. Işık et al., 2019