Körzüt, Muradiye ve Van Kalesi (A 5-2A–F)
Erkuahi ve Etiuni ülkelerine karşı gerçekleştirilen başarılı seferleri ve Luhiuni kentinin ele geçirilmesini kutlayan Kral Minua’ya ait bir yazıt, birden fazla kopyadan bilinmektedir. Bu kopyalardan en az ikisi (A ve B), Pertak Kalesi olarak da bilinen Körzüt Kalesi’ndeki tapınağın cephesinin ve giriş koridorunun sol ve sağ taraflarında yer alan çok sayıda dikdörtgen blok üzerine yazılmıştır. Diğer kopyaların (C, D, E) Körzüt’teki tapınaktan mı, yoksa bölgedeki başka bir tapınaktan, muhtemelen Muradiye’deki bir tapınaktan mı geldiği belirsizdir. F kopyası ise Van Kalesi’nden bilinmektedir. Kopya A, bir tanesi küçük bir parçadan oluşmak üzere dokuz bloktan bilinmektedir. Bütün blokların yüksekliği 32–33 cm arasındadır. Tam yazıtın, başlangıçta Körzüt’teki tapınağın sol cephesinde ve giriş koridorunun sol duvarında bulunan, birbirine bitişik 11 blok üzerine altı satır halinde yazılmış olduğu anlaşılmaktadır. Bloklardan altısı —bazıları Van Müzesi’nde, bazıları ise Körzüt ve Köşk köylerindeki evlerin duvarlarına örülmüş halde— Dinçol (1976) tarafından tanımlanmış ve yayımlanmıştır. Bazı bloklar 1976 depreminden sonra kaybolmuştur. Van’daki İstanbul Üniversitesi Arkeoloji Merkezi’nin elinde bulunan küçük bir parça daha sonra Salvini tarafından eklenmiştir (CTU c. 3, s. 109, alt kısım, a). A yazıtının başlangıcını oluşturan iki blok, 2023 yılında Körzüt Kalesi’nde kazılar sırasında ortaya çıkarılmıştır. Bu bloklar, tapınağın cephesinin sol köşesindeki özgün konumlarından öne doğru devrilmiş halde bulunmuştur (Erdoğan ve Süğlüm 2024).
Kopya B, tümünün yüksekliği 32,5–33 cm arasında olan beş bloktan bilinmektedir. Tam altı satırlık yazıtın, başlangıçta Körzüt’teki tapınağın giriş koridorunun sağ duvarı ve sağ cephesi üzerinde bulunan, birbirine bitişik 11 blok üzerine yazılmış olması muhtemeldir. Bloklardan üçü, Körzüt’ün birkaç kilometre kuzey-kuzeybatısındaki Köşk köyünde bulunan evlerin duvarlarına örülmüş halde keşfedilmiş ve Dinçol (1976) tarafından tanımlanmıştır. Dört yüzüne yazıt işlenmiş L biçimli bir köşe bloğu İstanbul Arkeoloji Müzesi’ndedir. Bu blok, 1890’larda Berkri’deki —günümüzde Muradiye— kilisede sunak basamağı olarak kullanılırken keşfedilmiş ve Salvini (1980) tarafından, tapınak kapısının sağ sövesine ait olan ve B kopyasına dolaylı olarak birleşen bir parça olarak tanımlanmıştır. Sağ taraftaki tapınak cephesine ait önceki bloklardan biriyle doğrudan birleşen başka bir blok ise 2023 yılında Körzüt Kalesi’nde, tapınak alanının yakınında gerçekleştirilen kazılar sırasında bulunmuştur.
Kopya C, iki blok ve küçük bir parçadan bilinmektedir. Bloklardan biri 1890’larda Köşk’ün birkaç kilometre kuzeyinde bulunan Tharr (günümüzde Yalındüz) köyünde keşfedilmiştir. Bu eser, iki bitişik yüzünde altı satırlık yazıt ve satırların altında geniş bir boş alan bulunan, 37,5 cm yüksekliğinde bir köşe taşıdır. Parça günümüzde İstanbul Arkeoloji Müzesi envanterindedir. Toprakkale’den gelen küçük bir parçanın, Tharr bloğunun sol üst köşesine birleşiyor olması muhtemeldir. Diğer blok, Körzüt’te bir evin duvarına örülmüş halde bulunmuştur ve 2008 yılı itibarı ile halen aynı yerdedir. Bloğun yüksekliği ve satırların altındaki boş alan, onun Tharr yazıtına dolaylı olarak birleşen bir parça olabileceğini düşündürmektedir. Aşağıda açıklanan E kopyası da aslında C kopyasının bir parçası olabilir.
Kopya D, ön yüzlerine altı satırlık bir yazıt işlenmiş, birbirine bitişik olmayan iki dikdörtgen bloktan bilinmektedir. Her iki blok da yaklaşık 30 cm yüksekliğindedir. Bloklar 1890’larda günümüzde Topuzarpa olarak bilinen Anguzek (Güsak) köyündeki iki ayrı kilisede, biri sunak arkalığı, diğeri basamak olarak yeniden kullanılmış halde bulunmuştur. Bloklar, kiliselerle birlikte kaybolmuştur.
Kopya E, iki yüzüne altı satırın başlangıçları işlenmiş tek bir dikdörtgen köşe taşından bilinmektedir. Blok 1890’larda Berkri’nin —Muradiye— kuzeyindeki Dzorovank kilisesinde sunak taşı olarak yeniden kullanılmış halde bulunmuştur. Kaybolduğu düşünülen taş, 1970’lerde Muradiye’de bir evin basamağı olarak yeniden keşfedilmiş, ancak 1976 depreminden sonra tekrar kaybolmuştur. 37 cm yüksekliğindeki bu bloğun C kopyasının başlangıç bloğunu oluşturması mümkündür.
Kopya F, buluntu yeri ve düzenlenişi bakımından diğerlerinden farklıdır. Yazıt, Van Kalesi’nin kuzey tarafındaki duvarlarda yapı taşı olarak yeniden kullanılmış iki dikdörtgen taştan bilinmektedir. Her iki taşta da diğer kopyalardan bilinen metnin orta bölümüne ait dört eksik satır bulunmaktadır. Diğer kopyaların aksine bu yazıt altı satır halinde yazılmamıştır; Salvini, toplam 12 satırın dört taş sırası üzerine yazılmış olduğunu tahmin etmektedir. Ayrıca bazı sözcüklerin yerini Sümerce logogramlar almıştır.
Transliterasyon A (CTU V’ten ve Erdoğan & Süğlüm 2024’ten uyarlanmıştır):
1 dhal-di-i-ni-ni uš-ma-a-ši-ni mmì-nu-a-še [m]iš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a-li i-ú dhal-di-i-⸢na⸣-a-ú-e KÁ i-e-i-me ʾa-a-hu-ú-bi i-ú dhal-di-i-ni-li KÁ ši-du-bi su-lu[-uš-ti-i-a-di] dhal-di-i-e hu-ú-ti-[i-a]-di dhal-di-e-di nu-ú-[na-a-bi mer-e-ku-ú-a-hi KURe-ba]-a-ni uš-ú-ta-a-di-e
2 mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-di ha-a-ú-bi URUlu-ú-hi-i-ú-ni-ni mer-e-ku-a-hi-i-ni-e-i KURe-ba-a-ni-i-e KURe-ti-i-ú-ni-ni za-a-áš-gu-ú-bi mmì-nu-ú-a-še miš-pu-ú[-i-ni-e-hi-ni-e-]še a-li-e URUlu-ú-[hi-i]-ú-ni-ni URUpa-a-ta-a-[ri-e LÚe-ri-e-li-nu-si-e mer-e]⸢-ku⸣-ú-a-hi-i-ni-e-i
3 a-li ú-i-e a-i-še-e-i i-ni-e-i qa-ab-qa-ar-šú-la-la-a-ni a-ru-ú-ni dhal-di-i-še mmì-nu-ú-a miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-i-e ha-a-ú-ni URUlu-ú-hi-ú-ni-i-ni ʾa-a-al-[du-ú-ni KUR]e-ti-i-ú-ni-i-ni me[-e-]⸢ši⸣-i-ni pi-e-i 50 a-ti-[bi-e x LIM x ME x ʾa-še(?) LÚú-e-di-a-ni(?) LÚta]⸢-ar⸣-šú-ú-ʾa-a-ni-e
4 a-li-e-ki za-a-áš-gu-ú-bi a-li-e-ki še-e-hi-e-ri a-gu-ú-bi 1 LIM 7 ME 33 ANŠE.KUR.RAMEŠ 7 LIM 6 ME 16 GU4pa-a-hi-i-ni a-ti-i-bi-e 5 LIM 3 ME 20 UDUšú-ú-še i-na-a-ni LÚe[-ri-e-li-i-]e nu-ú-na-a-bi mì-i [a-]⸢li⸣ LÚhu-ra-a-di-i-na-[še ir-bi-tú-ú i-ú KUR-ni áš-ú-la-bi dhal-di-]ni-ni uš-ú-ma-ši-ni
5 mmì-nu-a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a-li tú-sa-a-i URUṭu-ú-uš-pa-a URU ú-te-e a-i-še-e-i LÚe-ri-li-e-še i-za-a-ni LÚú-e-di-a-ni tar-a-i-e pa-a-ra-la-ni gu-ú-[ni mmì-nu-a-še] miš-pu-ú-i-ni-hi-ni[-še] ⸢URU⸣lu-hi-ú-ni-a-ni [pa-ru-ni ka-am-ni LÚú-e-di-a-ni(?) x-x-x-]ni-ka-i URUṭu-uš-pa-ni
6 ma-nu LÚú-e-di-i-a-ni-e-i gu-ur-da-ri URUa-e-li-i-a KURdi-ru-ni ú-ni ka-am-ni ʾa-ši-ni-e-i URUa-e-li-i-a ma-nu gu-ur-da-ri URUʾa-al-ṭu-qu-i-a KURṣi-i-a-ad-hi-ni dhal[-di-i-ni-ni al]-su-i-ši-ni mmì-nu-a-ni [miš]-pu-ú-i-ni-hi MAN DAN-NU [MAN al-su-ú-i-ni MAN KURbi-i-a-i-na-ú-e ]⸢a⸣-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU
Transliterasyon B (CTU V’ten ve Erdoğan & Süğlüm 2024’ten uyarlanmıştır):
1 [dhal-di-ni-ni uš-ma-a-ši-ni mmì-nu-a-še m]iš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a-li i-[ú dhal-di-i-na-a-ú-e] KÁ i-e-i-me [ʾa-a-hu-ú-bi i-ú dhal-di-i-ni-li KÁ ši-du]-bi su-lu-uš-ti-i-a-di dhal-⸢di⸣-i-e hu-ú-ti-i-a-di-e dhal-di-i-e nu-ú-[na-a-bi mer-e-ku-ú-a-hi KURe-ba-a-ni uš-ta-a-di-e]
2 [mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-di-i ha-a-ú-bi URUlu]-ú-hi-i-ú-ni-ni mer-e-ku-⸢ú⸣-a-[hi-i-ni-e-i KURe-ba-a]-ni-i-e KURe-[ti-i-ú-ni-ni za-a-áš-gu-ú-bi mmì-nu-ú-a]-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-⸢e⸣-še a-li-e URUlu-ú-hi-i-ú-ni-ni URUpa-a-ta-a-⸢ri⸣[-e LÚe-ri-e-li-nu-si-e mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-i]
3 [a-li-e ú-i-e a-i-še-e-i a-ni-e-i qa-ab-qa]-ar-šú-la-la-a-ni a-ru-ú-⸢ni⸣ dhal-[di-i-še mmì-nu-ú-a m]iš-pu-ú-i-[ni-e-hi-ni-i-e ha-a-ú-ni URUlu-ú-hi-ú-ni]-i-⸢ni⸣ ʾa-a-al-du-ú-ni KURe-⸢ti⸣-i-ú-ni-i-ni me-e-ši-i-ni pi-e-i 50 [a-ti-bi-e x LIM x ME x ʾa-še(?) LÚú-e-di-a-ni(?) LÚta-ar-šú-ú-ʾa-a-ni-e]
4 [a-li-e-ki-e za-a-áš-gu-ú-bi a-li-e-ki-e še-hi]-e-ri a-gu-ú-bi 1 LIM 7 ME ⸢33⸣ [ANŠE.KUR.RAMEŠ 7 LIM 6 ME 16] GU4pa-a-hi-i-[ni a-ti-i-bi-e 5 LIM 3 ME 20 UDUšú-ú-še i-na]⸢-a⸣[-ni LÚ]e-ri-e-li-i-e nu-⸢na⸣-a-bi mì-i a-li LÚhu-ra-a-di-i-na-a-še i-ri-i-bi-[tú-ú i-ú KUR-ni áš-ú-la-bi dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni]
5 [mmì-nu-ú-a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a-li tú-]sa-a-i URUṭu-ú-uš-pa-a ⸢URU ú⸣-te-[e a-i-še-e-i LÚe-ri]-li-še i-za-a-[ni LÚú-e-di-a-ni tar-a-i-e pa-a-ra-la]⸢-ni⸣ [gu-ú]-ni mmì-nu-a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še URUlu-hi-ú-ni-a-ni pa-ru-ni ka-[am-ni LÚú-e-di-a-ni ʾa-a?-ši-ni-ka-i URUṭu-uš-pa-ni]
6 [ma-nu LÚú-e-di-i-a-ni-e-i gu-ur-da-ri-e URUa-e]-li-i-a KURdi-ru-ni ⸢ú-ni⸣ [ka]-am-[ni ʾa-ši-ni-e-i URU]a-e-li-i-a [ma-nu gu-ur-da-ri URUʾa-al-ṭu-qu-i-a KURṣi-i-a-ad]-⸢hi⸣[-ni dhal]⸢-di⸣-ni-ni al-su-i-ši-⸢ni⸣ mmì-nu-a-ni miš-pu-ú-i-ni-hi MAN DAN-NU MAN al-su-ú-i-ni-še [MAN KURbi-i-a-i-na-ú-e a-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU]
Transliterasyon C (CTU V’ten uyarlanmıştır):
1 [dhal-di-ni-ni uš-ma-a-ši-ni mmì-nu-a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a]⸢-li⸣ [i-ú dhal]⸢-di⸣-i-na-a-ú-e KÁ i-e-i-me ʾa-a-⸢hu⸣[-ú-bi i-ú dhal-di-i-ni-li KÁ ši-du-bi] su-lu-[uš-ti-i-a-di dhal-di-i-e hu-ú-ti-i-a-di dhal-di-e-di nu-ú-na-a-bi mer-e-ku-ú-a-hi KURe-ba-a-ni uš-ta-a-di-e]
2 [mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-di-i ha-a-ú-bi URUlu-ú-hi-i-ú-ni-ni mer-e]-⸢ku⸣[-a-hi-i-ni-e]⸢-i⸣ KURe-ba-a-ni-i-e KURe-ti-[i-]ú[-ni-ni za-a-áš-gu-ú-bi mmì-nu-ú-a-še] miš-pu-ú-[i-ni-e-hi-ni-e-še a-li-e URUlu-ú-hi-i-ú-ni-ni URUpa-a-ta-a-ri-e LÚe-ri-e-li-nu-si-e mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-i]
3 [a-li-e ú-i-e a-i-še-e-i a-ni-e-i qa-ab-qa-ar-šú-la-la-a-ni a-ru]⸢-ú⸣[-ni] ⸢d⸣hal-di-i-še-e mmì-i-nu-ú-[a miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-i-e ha-a-ú-ni] URUlu-ú-hi-[ú-ni-i-ni ʾa-a-al-du-ú-ni KURe-ti-i-ú-ni-i-ni me-e-ši-i-ni pi-e-i 50 a-ti-bi-e x LIM x ME x ʾa-še(?) LÚú-e-di-a-ni(?) LÚta-ar-šú-ú-ʾa-a-ni-e]
4 [a-li-e-ki-e za-a-áš-gu-ú-bi a-li-e-ki-e še-hi-e-ri a-gu-ú-bi] 1 ⸢LIM⸣ [7 ME 33] ANŠE.⸢KUR⸣.RAMEŠ 7 LIM 6 ME 16 GU4pa-a-hi-[i-ni a-ti-i-bi-e 5 LIM 3 ME 20 UDUšú-ú-še] i-na-a-ni [LÚe-ri-e-li-i-e nu-na-a-bi mì-i a-li LÚhu-ra-a-di-i-na-še ir-bi-tú-ú i-ú KUR-ni áš-ú-la-bi dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni]
5 [mmì-nu-ú-a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a-li tú-sa-a-i URUṭu-ú-uš-pa]-a [pa-a-ta]-⸢a⸣-ri-e ú-te-e a-i-še-e-i LÚe-[ri-li-še i-za-a-ni LÚú-e-di-a-ni tar-a-i-]e pa-a-ra-la-[ni gu-ú-ni mmì-nu-a-še miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še URUlu-hi-ú-ni-a-ni pa-ru-ni ka-am-ni(?) LÚú-e-di-a-ni ʾa-a?-ši-ni-ka-i URUṭu-uš-pa-ni]
6 [ma-nu LÚú-e-di-i-a-ni-e-i gu-ur-da-ri-e URUa-e-li-i-a KURdi-ru-ni ú-ni] ⸢ka⸣[-am-ni ʾa-]⸢ši⸣-ni-e-i URUa-⸢e⸣-li-i-a ma-nu gu-[ur-da-ri URUʾa-al-ṭu-qu-i-a KURṣi-i-a-ad-hi-ni dhal]-di-i-ni-ni al-[su-i-ši-ni mmì-nu-a-ni miš-pu-ú-i-ni-hi MAN DAN-NU MAN al-su-ú-i-ni MAN KURbi-i-a-i-na-ú-e a-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU]
Transliterasyon D (CTU V’ten uyarlanmıştır):
1 [dhal-di-ni-ni uš-ma-a-ši-ni mmì-nu-a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a-li i-ú dhal-di-i-na-a-ú-e KÁ i-e-i-me ʾa-a-hu-ú-bi i-ú dhal-di-i]-ni-li KÁMEŠ [ši-i-]du-ú[-bi su-lu-uš-ti-i-a-di dhal-di-i-e hu-ú-ti-i-a-di dhal-di-e]⸢-di⸣-e nu-[ú-na-a-bi mer-e-ku-ú-a-hi KURe-ba-a-ni uš-ta-a-di-e]
2 [mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-di-i ha-a-ú-bi URUlu-ú-hi-i-ú-ni-ni mer-e-ku-a-hi-i-ni-e-i KURe-ba-a-ni-i-e KURe-ti-i-ú-ni-ni za-a-áš-gu-ú-bi mmì]-nu-ú-a-še miš-⸢pu⸣-ú-i-[ni-e-hi-ni-e-še a-li-e URUlu]-ú-[hi-i-ú-ni-ni URU]pa-a-ta-a-[ri-e LÚe-ri-e-li-nu-si-e mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-i]
3 [a-li-e ú-i-e a-i-še-e-i a-ni-e-i qa-ab-qa-ar-šú-la-la-a-ni a-ru-ú-ni dhal-di-i-še mmì-nu-ú-a miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-i-e ha-a-ú-ni] URUlu-ú-hi-ú-ni-i-[ni ʾa-a-al-du-ú-ni KURe-ti]-i-[ú-ni-i-ni] me-e-ši-i-ni [pi-e-i 50 a-ti-bi-e x LIM x ME x ʾa-še(?) LÚú-e-di-a-ni(?) LÚta-ar-šú-ú-ʾa-a-ni-e]
4 [a-li-e-ki-e za-a-áš-gu-ú-bi a-li-e-ki-e še-hi-e-ri a-gu-ú-bi 1 LIM 7 ME 33 ANŠE.KUR.RAMEŠ 7 LIM 6 ME 16 GU4pa-a-hi-i-ni a-ti-i-bi-e 5 LIM 3 ME 20 UDUšú-ú-še i]-na-a-ni-e LÚe-ri-e-li-[i-e nu-ú-na-a-bi] mì-i [a-li] LÚhu-ú-ra-[a-di-i-na-še ir-bi-tú-ú i-ú KUR-ni áš-ú-la-bi dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni]
5 [mmì-nu-ú-a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a-li tú-sa-a-i URUṭu-ú-uš-pa-a URU ú-te-e a-i-še-e-i LÚe-ri-li-še i-za-a-ni LÚú-e-di-a-ni tar-a-i-e] pa-a-ra-la-a-ni gu-ú-ni m[mì-nu-a-še miš-pu-ú-i]-ni-e-hi-ni-še URUlu-hi-i-ú-ni[-a-ni pa-ru-ni ka-am-ni(?) LÚú-e-di-a-ni ʾa-a?-ši-ni-ka-i URUṭu-uš-pa-ni]
6 [ma-nu LÚú-e-di-i-a-ni-e-i gu-ur-da-ri-e URUa-e-li-i-a KURdi-ru-ni ú-ni ka-am-ni ʾa-ši-ni-e-i URUa-e-li-i-a ma-nu gu-ur-da-ri URUʾa-al-ṭu-qu-i-a KURṣi-i-a-ad-hi-ni] dhal-di-i-ni-ni al-su-i-[ši-ni mmì-nu-a-ni miš-pu-ú]-i-ni-e-hi MAN DAN-NU MAN al-su-ú-[i-ni MAN KURbi-i-a-i-na-ú-e a-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU]
Transliterasyon E (CTU V’ten uyarlanmıştır):
1 dhal-di-i-ni-ni ⸢uš⸣-ma-a-ši-i-ni mmì-nu-[a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-še a-li i-ú dhal-di-i-na-a-ú-e KÁ i-e-i-me ʾa-a-hu-ú-bi i-ú dhal-di-i-ni-li KÁ ši-du-bi su-lu-uš-ti-i-a-di dhal-di-i-e hu-ú-ti-i-a-di dhal-di-e-di nu-ú-na-a-bi mer-e-ku-ú-a-hi KURe-ba-a-ni uš-ta-a-di-e]
2 mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-di-i ha-a-[ú-bi URUlu-ú-hi-i-ú-ni-ni mer-e-ku-a-hi-i-ni-e-i KURe-ba-a-ni-i-e KURe-ti-i-ú-ni-ni za-a-áš-gu-ú-bi mmì-nu-ú-a-še miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-e-še a-li-e URUlu-ú-hi-i-ú-ni-ni URUpa-a-ta-a-ri-e LÚe-ri-e-li-nu-si-e mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-i]
3 a-li-e ú-i-e a-i-še-e-i a-ni-e-i [qa-ab-qa-ar-šú-la-la-a-ni a-ru-ú-ni dhal-di-i-še mmì-nu-ú-a miš-pu-ú-i-ni-e-hi-ni-i-e ha-a-ú-ni URUlu-ú-hi-ú-ni-i-ni ʾa-a-al-du-ú-ni KURe-ti-i-ú-ni-i-ni me-e-ši-i-ni pi-e-i 50 a-ti-bi-e x LIM x ME x ʾa-še(?) LÚú-e-di-a-ni(?) LÚta-ar-šú-ú-ʾa-a-ni-e]
4 a-li-e-ki-e za-[a-]áš-gu-ú-bi-e a-li-e-[ki-e še-hi-e-ri a-gu-ú-bi 1 LIM 7 ME 33 ANŠE.KUR.RAMEŠ 7 LIM 6 ME 16 GU4pa-a-hi-i-ni a-ti-i-bi-e 5 LIM 3 ME 20 UDUšú-ú-še i-na-a-ni LÚe-ri-e-li-i-e nu-na-a-bi mì-i a-li LÚhu-ra-a-di-i-na-še ir-bi-tú-ú i-ú KUR-ni áš-ú-la-bi dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni]
5 mmì-nu-ú-a-še miš-[pu-]ú-i-ni-e-hi-ni-še [a-li tú-sa-a-i URUṭu-ú-uš-pa-a URU ú-te-e a-i-še-e-i LÚe-ri-li-še i-za-a-ni LÚú-e-di-a-ni tar-a-i-e pa-a-ra-la-ni gu-ú-ni mmì-nu-a-še miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še URUlu-hi-ú-ni-a-ni pa-ru-ni ka-am-ni LÚú-e-di-a-ni ʾa-a?-ši-ni-ka-i URUṭu-uš-pa-ni]
6 ma-nu LÚú-e-di-i-[a]-ni-e-i gu-ur-da-ri-[e URUa-e-li-i-a KURdi-ru-ni ú-ni ka-am-ni ʾa-ši-ni-e-i URUa-e-li-i-a ma-nu gu-ur-da-ri URUʾa-al-ṭu-qu-i-a KURṣi-i-a-ad-hi-ni dhal-di-i-ni-ni al-su-i-ši-ni mmì-nu-a-ni miš-pu-ú-i-ni-hi MAN DAN-NU MAN al-su-ú-i-ni MAN KURbi-i-a-i-na-ú-e a-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU]
Transliterasyon F (CTU V):
l’ [ . . . URUlu-ú-hi-i-ú-]⸢ni⸣-ni URU MAN-⸢si⸣[ mer-e-ku-ú-a-hi-i-ni-e-i a-li-e ú-i a-i-še-e-i a-ni-e-i qa]-ab-qa-⸢ar⸣-[šú-la-la-ni a-ru-ú-ni dhal-di-i-še]
2′ [mmì-i-nu-ú-a miš]-pu-ú-i-ni-hi-[ni-i-e ha-a-ú-ni URUlu-ú-hi-ú-ni-i]-ni ʾa-a-a[l-d]u-[ú-ni KURe-ti-i-ú-ni-i-ni me-e-ši-i-ni pi-e-i]
3′ [50 a-ti-bi-e x LIM x ME x ʾa-še(?) LÚú-e-di-a-ni(?)] LÚta-ar-[šú-ú-ʾa-ni a-li-ki4 za-áš-gu-ú-bi-e a]-li-ki4 še-⸢hi⸣[-e-ri a-gu-ú-bi 1 LIM 7 ME 33]
4′ [ANŠE.KUR.RAMEŠ 7 LIM 6 ME] ⸢16⸣ GU4pa-hi-ni [a-ti-i-bi-e 5 LIM 3 ME 20 UDUšú-ú-še i-na-a]-ni MAN nu-⸢na-⸣[a-bi . . .
Çeviri (eCUT’tan uyarlanmıştır)
“(1) Tanrı Haldi’nin himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua şöyle der: Tanrı Haldi’nin kapısının temelini attığımda (lafzen: topladığım/bir araya getirdiğimde), Tanrı Haldi’nin kapısını inşa ettiğimde, Tanrı Haldi’nin önünde secde ettim. Tanrı Haldi’ye dua ettim. [Erkuahi ül]kesine [ge]ldim; Erkuahi kabilesine karşı savaşa gittim, Erkuahi ülkesinin Luhiuni kentini ele geçirdim, Etiuni ülkesini harap ettim. (2b) İşpuini’nin oğlu Minua şöyle der: [Er]kuahi’[nin kraliyet ke]nti olan, (daha önce hiç) kimsenin kuşatmadığı Luhiuni kentini Tanrı Haldi, İşpuini’nin oğlu Minua’ya verdi. Luhiuni’yi ele geçirdi (ve) Etiuni ülkesini ha[ra]ca bağladı. (3b) Oradan, askerlerin [ülkeyi ele geçirdiğimde(?) yağmaladıkları] şeyler dışında, 50 o[n bin + x bin ve x yüz erkek ve kadın, in]san; kimini öldürdüm, kimini sağ olarak sürgün ettim. 1733 at, 7616 öküz ve 15.320 koyun krala ulaştı. (4b) [Tanrı Haldi’nin] himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua şöyle der: Daha önce(?) hiçbir kralın bu kadar çok kadını getirmediği Tuşpa kentinin haremine(?), İşpuini’nin oğlu Minua Luhiuni kentinden getirdi. (5b) … kadınlar(?) … önünde … Tuşpa kenti, Diruni ülkesinin Aelia kentindeki kadınların gurdari’sidir; … Aelia kentindeki ašinie, Ṣiadhini ülkesinin ʾAlṭuquia kentinde gurdari’dir. Tanrı Haldi’nin azameti ile ben İşpuini’nin oğlu Minua, güçlü kral, büyük kral, [Bia ülkelerinin kralı], Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim.”
Kaynaklar:
Dan, R. 2024. “Old Data and New Investigations. The Urartian and Orontid Fortress of Körzüt in Muradiye Plain, Turkey”. Armeniaca 3, 9–40, (Şek. 3 & Şek. 16)
Dinçol, A. M. 1976. “Die neuen urartäischen Inschriften aus Körzüt,” Istanbuler Mitteilungen 26, 19–30 ve Lev. 3–5.
Dinçol, A. M. ve E. Kavaklı. 1978. “Van bölgesinde bulunmuş yeni Urartu yazıtları / Die neuen Urartaeischen Inschriften aus der Umgebung von Van,” Jahrbuch für kleinasiatische Forschungen Beiheft 1, İstanbul. (Lev. XV).
Erdoğan, S. ve A. Süğlüm. 2024. “Recently Discovered Urartian Cuneiform Inscriptions in the Temple of the Körzüt Fortress,” Anadolu Araştırmaları 31, 145–169.
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (Şek. 7, Lev. XV, XXII, XXIII).
Salvini, M. 1980. “Un testo celebrativo di Menua,” SMEA 22, 137–168.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 184–189, v. 3 ss. 107–116, v. 5 ss. 100–105.
Salvini, M. 2025. “Written Documents of Ṭušpa,” Ṭušpa: the Capital of Urartu, ed. E. Konyar ve B. Genç, CHANE 143, Leiden, ss. 114–211 (Şek. 4.19).
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006900).
CTU A 5-2B = CICh 25 = HchI 18b = UKN 34 = KUKN 51
CTU A 5-2C = CICh 30, 173a = HchI 20, Inc 7a = UKN 38, 306a = KUKN 55, 488
CTU A 5-2D = CICh 23–24 = HchI 19a–b = UKN 32–33 = KUKN 49–50
CTU A 5-2E = CICh 26 = HchI 18a = UKN 35 = KUKN 52
CTU A 5-2F = KUKN 466
Görseller:
C. F. Lehmann-Haupt, 1928–1935
A. M. Dinçol, 1976
A. M. Dinçol ve E. Kavaklı, 1978
M. Salvini, 2008, 2025
R. Dan, 2024
S. Erdoğan ve A. Süğlüm, 2024
Tayfun Bilgin, 2025
Τopuzarpa (A 5-33)
Bazalt stel, 1891 yılında W. Belck tarafından Anguzek (günümüzde Topuzarpa) köyündeki “yeni kilise”nin (iki kiliseden biri) kalıntılarına örülmüş halde bulunmuştur. Bir zamanlar kayıp olduğu düşünülen stel, 2017 yılında aynı köyde gerçekleştirilen bir yüzey araştırması sırasında yeniden keşfedilmiştir. Stel günümüzde Van Müzesi’nde sergilenmektedir.
Transliterasyon:
1 dhal-di-i-e
2 e-ú-ri-e i-ni
3 pu-lu-si mmì-nu-a-še
4 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
5 ⸢ku⸣-ú-gu-ú-ni i-ú
6 dhal-di-i-ni-li KÁ
7 ši-di-iš-tú-ú-a-li
8 É.GAL ši-di-iš-tú-ni
9 ba-a-du-ú-si-i-e
10 te-ru-ni dhal-di-i
11 pa-a-ta-ri ti-i-ni
12 te-ru-ni i-ni GIŠul-di
13 te-ru-ni GIŠza-a-ri-e
14 mmì-i-nu-ú-a-i
15 ⸢GIŠ⸣ul-di-e ti-i-ni
16 dhal-di-i-ni-ni
17 al-su-ú-i-ši-ni
18 mmì-i-nu-ú-a-ni
19 miš-pu-u-i-ni-e-hi
20 MAN DAN-NU MAN al-su-i-ni
21 MAN KURbi-a-i-na-ú-e
22 a-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU
23 mmì-nu-a-še a-li-e
24 a-še GIŠul-di ⸢te⸣-šú-li-e
25 GU4 3 UDU dhal-di-e
26 ur-pu-ú-li-i-ni
27 ha-lu-li áš-hu-li-ni
28 e-ʾa dhal-di-na-a ⸢KÁ⸣
29 e-ʾa pu-lu-si-ni-ka-i
30 [a]-še GEŠTINMEŠ šú-ú-hi-e
31 ⸢ʾa⸣-hu-li-e qar-me-hi
32 ⸢d⸣hal-di-e áš-hu-li-ni
33 ⸢d⸣hal-di-i-na-a KÁ
34 ⸢qar⸣-me-hi dʾa-ru-ba-ni
35 ⸢qar⸣-me-hi dhal-di-i-e
36 ⸢pu⸣-ú-lu-si-ni-ka-i
Çeviri:
“(1) Efendisi Tanrı Haldi için, İşpuini’nin oğlu Minua bu steli dikti. (5b) Tanrı Haldi’nin bir kapısını inşa ettiğinde, ayrıca bir kaleyi mükemmellikle inşa etti. (10) Ona ‘Tanrı Haldi’nin Kenti’ adını verdi. (12) Bu bağı dikti (ve) bir meyve bahçesi dikti. (14) Adı ‘Minua’nın Bağı’dır. (16) Tanrı Haldi’nin azameti ile (18) (ben) İşpuini’nin oğlu Minua, (20) güçlü kral, büyük kral, Bia ülkelerinin kralı, (22) Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim. (23) Minua şöyle der: Bağın hasadını yaptıklarında, (25) Tanrı Haldi için bir boğa ve 3 koyun kurban edecekler; meyveleri (28) hem Tanrı Haldi’nin kapısında hem de stelin önünde sunacaklar. (30) Yeni üzümleri topladıklarında, Tanrı Haldi ve Tanrı Haldi’nin kapısı için bir libasyon(?) sunulmalıdır; (34) Tanrıça ʾArubani için bir [li]basyon(?) ve stelin önünde Tanrı Haldi için de bir libasyon(?) sunulmalıdır.”
Kaynaklar:
Işık, K. ve B. Genç. 2021. “On a Place Name in Urartian Studies and a New Inscription with an Urartian Expression: qudulani šuhinaṣi,” Anatolia Antiqua 29, 1–11.
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (No. 56).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 224–225, v. 3 s. 143, v. 5 s. 140.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006931).
CTU A 5-33 = CICh 56 = HchI 41 = UKN 65 = KUKN 82
Görseller:
Bora Bilgin, 2024
Uluşar (A 5-35)
1890’larda, üstünde on satırlık bir yazıt bulunan taşın, Muradiye ovasının güney ucundaki Kordsot/Körzüt köyü (günümüzde Uluşar) yakınlarında bulunan bir değirmende olduğu bildirilmiştir. Taş o zamandan beri kayıptır ve yalnızca kopyalarından bilinmektedir.
Transliterasyon:
1 dhal-di-i-ni-ni
2 uš-ma-ši-ni mmì-nu-a-še
3 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
4 i-ni É.GAL ši-di-iš-tú-ni
5 ba-du-si-e dhal-di-ni-ni
6 al-su-ši-ni mmì-nu-a-ni
7 miš-pu-ú-i-ni-e-hi
8 MAN DAN-NU MAN al-su-i-ni
9 MAN KURbi-i-a-i-na-ú-e
10 a-lu-si URUṭu-uš-pa ⸢URU⸣
Çeviri:
“(1) Tanrı Haldi’nin himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua, (4) bu kaleyi mükemmellikle inşa etti. (5b) Tanrı Haldi’nin azameti ile (ben) Minua, (7) İşpuini’nin oğlu, güçlü kral, büyük kral, (9) Bia ülkelerinin kralı, Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim.”
Kaynaklar:
König, F. W. 1955. Handbuch der Chaldischen Inschriften, Graz (No. 42).
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (Lev. LVI).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 s. 226, v. 3 s. 144, v. 5 s. 141.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006933).
CTU A 5-35 = CICh 58 = HchI 42 = UKN 67 = KUKN 84
Görseller:
C. F. Lehmann-Haupt, 1928–1935
Topuzarpa (A 5-36)
Üstünde on satırlık yazıt bulunan taş blok, 1891 yılında W. Belck tarafından Anguzek (günümüzde Topuzarpa) köyündeki “yeni kilise”nin (iki kiliseden biri) kalıntılarında bulunmuştur. Taş o zamandan beri kayıptır ve yalnızca kopyalarından bilinmektedir. Blok büyük olasılıkla Pértak (Körzüt) Kalesi’ndeki susi tapınağından gelmektedir; yazıtta bu tapınak “Tanrı Haldi’nin kenti” olarak adlandırılmaktadır.
Transliterasyon:
1 dhal-di-e e-ú-ri-e
2 i-ni É mmì-i-nu-a-še
3 miš-pu-ú-i-ni-hi-ni-še
4 ši-di-iš-tú-ni ba-du-si-e
5 e-ʾa É.GAL ši-di-iš-tú-⸢ni⸣
6 te-ru-ni dhal-di-i URU ti-[ni]
7 dhal-di-ni-ni al-su-ši-[ni]
8 mmì-i-nu-ú-a-ni MAN ⸢DAN⸣-[NU]
9 MAN KURbi-i-a-i-na-⸢ú⸣-[e]
10 a-lu-si URUṭu-uš-[pa-a URU]
Çeviri:
“(1) Efendisi Tanrı Haldi için, İşpuini’nin oğlu Minua bu yapıyı mükemmellikle inşa etti. (5) Ayrıca bir kale inşa etti (6) ve ona ‘Tanrı Haldi’nin Kenti’ adını verdi. (7) Tanrı Haldi’nin azameti ile (ben) Minua, güçlü kral, (9) Bia ülkelerinin kralı, Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim.”
Kaynaklar:
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (No. 70).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 226–227, v. 3 s. 144 (yanlış resim), v. 5 ss. 141–142.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006934).
CTU A 5-36 = CICh 70 = HchI 58 = UKN 66 = KUKN 83
Görseller:
C. F. Lehmann-Haupt, 1928–1935
Körzüt (A 5-56)
Parçalı taş levha, 1980’lerin başında Körzüt köyü ile Körzüt Kalesi arasındaki bir tarlada görülmüştür. O zamandan beri tekrar görülmemiştir ve yazıt yalnızca fotoğraflarından bilinmektedir.
Transliterasyon:
1 [dhal]-⸢di⸣-[ni-ni uš-ma-ši-ni]
2 [mmì]-nu-a-še m[iš-pu-i]-⸢ni-hi⸣-[ni-še]
3 [i]-ni É [ši-i]-di-iš-[tú-ni]
4 [ba]-⸢du⸣-si-e MAN ⸢KURbi-i⸣-a-⸢i⸣-[na-ú-e]
5 [a]-⸢lu⸣-si URUṭu-uš-⸢pa⸣-[e URU]
6 [mmì]-⸢nu-a-še⸣ a-[li]-e [a-lu-še]
7 [i-ni] DUB-⸢te⸣ [tú-li-i-e]
8 ⸢a-lu⸣-[še] ú-[li-e-še ti-ú-li-e]
9 [i]-⸢e-še⸣ za-⸢du⸣-[bi tú-ri-ni-ni]
10 [d]⸢hal-di⸣-[še dIM-še dUTU-še]
11 [ma-a-ni dUTU-ni pi-e-i-ni]
Çeviri:
“(1) [Tanrı Hald]i’[nin himayesinde], [İşpu]ini’nin oğlu [Mi]nua (3) [b]u yapıyı [mü]kemmellikle in[şa etti]. (4) Bia ülke[lerinin] kralı, Tuşp[a-Şehri’nin ef]endisi, (6) [Mi]nua şöy[le] der: [bu] yazıtı [yok eden kişiyi], (8) ‘(Bunu) ben [ya]ptım’ [diyen ki]şiyi, (9) Tanrı Haldi, [Fırtına Tanrısı ve Güneş Tanrısı onu güneşin altında yok etsin].”
Kaynaklar:
Başgelen, N. ve M. R. Payne. 2009. “Körzüt’ten Urartu dönemi’ne ait bir kale yazıtı,” A Life Dedicated to Urartu on the Shores of the Upper Sea (Fs Çilingiroğlu), ed. H. Sağlamtimur et al., Istanbul, ss. 125–132.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 s. 240, v. 5 s. 158.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006954).
Görseller:
N. Başgelen ve M. R. Payne, 2009
Topuzarpa (A 5-105?)
Dikdörtgen biçimli bazalt yapı bloğu, 2017 yılında Topuzarpa (eski Anguzek) köyünde gerçekleştirilen bir yüzey araştırması sırasında, eski bir kilisenin kalıntılarının bulunduğu bir evin bahçesinde keşfedilmiştir. Bu köyde bulunan diğer yazıtlar gibi, büyük olasılıkla Körzüt Kalesi’nden getirilmiştir. Blok 32 cm yüksekliğinde, 66,5 cm genişliğinde ve 50 cm derinliğindedir. Muhtemelen Van Müzesi’ne taşınmıştır.
Transliterasyon (Işık & Genç, 2021):
1 mmì-nu-ú-a-še a-li
2 qu-ú-du-la-a-ni-e
3 šú-ú-hi-i-na-a-ṣi-e
4 UDU.MÁŠ.TUR dhal-di-e
5 ni-ip-si-du-li-i-ni
6 GU4 3 UDU dhal-di ŠUM
7 GU4.ÁB 2 UDUMEŠ-li
8 dʾa-ru-ba-i-ni
Çeviri (Işık ve Genç, 2021):
“(1) Minua şöyle der: Yeni yapılar/inşaatlar(?) (vesilesiyle) Tanrı Haldi için bir oğlak kesilmelidir (kurban edilmelidir). (6) Tanrı Haldi için bir boğa ve üç koyun, Tanrıça Warubani için bir inek ve iki koyun kurban edilmelidir.”
Kaynaklar:
Işık, K. ve B. Genç. 2021. “On a Place Name in Urartian Studies and a New Inscription with an Urartian Expression: qudulani šuḫinaṣi,” Anatolia Antiqua 29, 1–11.
Görseller:
K. Işık ve B. Genç, 2021