Hagi (A 11-2)
Uzun bir stelin üst bölümü ilk olarak 1890’ların başlarında W. Belck tarafından, Erciş kentinin yaklaşık 15 km kuzeybatısındaki Hagi (günümüzde Kocapınar) köyünde bulunmuştur. Haç işaretleri, daha sonraki dönemlerde Ermeni mezar taşı olarak kullanıldığını göstermektedir. Stel o zamandan beri kayıptır ve yalnızca erken dönem kalıp kopyalarından bilinmektedir. Metin, II. Argišti’nin bölgedeki tarımsal faaliyetleriyle ilgilidir ve yakınlarda bulunan başka bir stelin (Çelebibağ, A 11-1) kısmi bir kopyasıdır.
Transliterasyon:
ön yüz
1 dhal-di-e e-ú-⸢ri⸣-[i-e]
2 i-ni pu-lu-si mar-⸢giš⸣-[ti-še]
3 mru-sa-hi-ni-še ku-⸢gu⸣-[ni]
4 ul-gu-ši-ia-ni ⸢e⸣-[di-ni]
5 ma-ni-ni dhal-di [bi-di-ni]
6 mar-giš-ti-[e]
7 mru-sa-a-hi-ni-[e]
8 a-ru-ú-še e-ku-[ú?]-⸢še?⸣
9 iš-pu-i-še ul-gu-⸢ú?⸣-[še]
10 pi-ṣu-ú-še al-⸢su⸣-[i-še]
11 e-ia-ar-di-[i-še]
12 ar-a-ni uš-[ma-a-še]
13 dhal-di-ni-ni al-su-[ši-ni]
14 EN-si-ni-ni mar-giš-[ti-še]
15 mru-sa-a-hi-ni-⸢e?⸣-[še]
16 dhal-di-ni-še LÚARAD-še [a-li]
17 dhal-di-ni-ni uš-ma-[ši-ni]
18 EN-si-ni-ni a-[lu-uš-me]
19 šú-i-ni e-si-ni mu-[ṣi]
20 ú-e-še-la-še ú-e-ši-[i-gi]
21 a-lu-uš-me ṭu-bar-du-⸢ni⸣
22 ú-bar-a-du-ú-ia-a-[li]
23 a-lu-uš-me MAN-tú-hi tar-a-⸢gi⸣
24 a-ru-ni na-a-ha-a-⸢di⸣
25 MAN-tú-hi-ni-na-a GIŠGU.ZA-[a]
26 te-ru-me GIŠ MAN-tú-hi-ni-[i]
27 šú-gu-ú-ki uš-ha-nu-ú-[me]
28 ú-e-še-la-a-še mu-ú-⸢ṣi⸣
29 [a]-lu-ka-a ú-e-ši-ia-ú-[li]
30 bur-ga-la-ni KURšú-ri-[li]
31 uš-ha-nu-me dhal-di-še EN-[še]
32 ⸢hu⸣-ṭu-tú-ú-hi gu-nu-ú-[še]
33 e-ú-e LÚip-šú-ú-[še]
34 ⸢šú⸣-i-ni-i ú-ri-ni-⸢e⸣-[i?]
35 [m]ar-giš-ti-i-še a-⸢li⸣
36 URUNA4.ANŠE-ni-a a-su-ni-[e]
37 ⸢KUR⸣qu-ri-i-a-ka-a-gi-[e]
38 ⸢KI⸣MEŠ qu-ul-di-i-ni ma-a-⸢nu⸣
39 ú-i gi-e-i ab-si-e-[i]
40 ⸢GÁN⸣ GIŠÚ.ŠE GIŠGEŠTIN za-a-⸢ri⸣
41 ⸢iš⸣-ti-ni ma-nu-ri ú-i ⸢PA5⸣
42 ⸢iš⸣-ti-ni a-ga-a-ú-⸢ri⸣
43 [šú]-ú-ki dhal-di-še i-zi-du-⸢ni⸣
44 ⸢a⸣-ru-me dhal-di-še za-du-ú-⸢bi⸣
45 ⸢ṣu⸣-e a-su-a-hi-i-na-[a]
46 [KUR]⸢ba-ba-na⸣-[di KURa-i-ri ṣu-e]
arka yüz
1 ⸢e-er⸣-ṣi-du-ú-bi iš-⸢ti⸣-ni
2 URU⸢MEŠ⸣ iš-ti-ni šá-tú-ú-li
3 za-du-ú-bi LÚú-di-gu-ni
4 mar-giš-te-e-hi-na-a-ú-e
5 ⸢KUR⸣ar-tar-ap-šá-ka-a-i-ni
6 mar-giš-ti-⸢še⸣ m⸢ru-sa⸣-hi-ni-še
7 a-li i-na-hi-⸢na⸣-ú-e URUMEŠ
8 i-ni PA5 ⸢hu-ri⸣-iš-hi ma-ni-ni
9 mì-i ab-si-e-i ba-ú-⸢še⸣
10 bi-e-di ma-⸢a⸣-nu-ú-ni
11 i-na-hi-⸢na-ú-e⸣ URU⸢MEŠ⸣-ú-⸢e⸣
12 am-ú-⸢di?⸣ x x i? ⸢ma⸣-a-ni-⸢ni⸣
13 al-⸢zi-na⸣-i ⸢A⸣MEŠ ṣu-i-ni-⸢ni⸣
14 ⸢ši⸣-e-[di]-ú-⸢e⸣ i-ku-ka-hi-ni-⸢e⸣
15 ⸢hu⸣-bi-ni-e hu-⸢ri⸣-iš-hi ma-ni-⸢ni⸣
16 mì-⸢i ab⸣-si-e-⸢i⸣ ba-ú-[še]
17 bi-[e]-⸢di⸣ ma-[a]-nu-ú-⸢ni⸣
18 mar-giš-ti-še a-li a-⸢li⸣
19 ÍD URU?.a?-⸢li?⸣-ka?-a-⸢ni⸣
20 a-la-ú?-e? ⸢URU⸣[x-x]-⸢ṭu?⸣-sa-i
21 ⸢a?-ra?-ap?-hi-ni⸣ x-x-i-⸢ni⸣
22 x x x x x x ⸢ar-du-li-ni⸣
23 x x x x x x ⸢i⸣-zi-du-li-ni
24 ⸢hu-bi-hi-ni⸣ mar-giš-ti-ni-⸢e⸣
25 ⸢hu?⸣-bi-⸢i?⸣-gi x x-a-ni-i-ni
26 ⸢hu⸣-x-x-bi URU⸢ṣi?⸣-x-ú-hi
27 [d]⸢hal-di-ni-ni⸣ uš-ma-ši-i-ni
28 [m]⸢ar-giš-ti⸣-ni mru-sa-a-hi
29 [MAN] ⸢DAN-NU⸣ MAN KURbi-a-na-ú-⸢e⸣
30 ⸢d⸣hal-di-e-⸢i LÚ⸣bu-ra-⸢ni⸣
31 [LÚ]⸢si⸣-e mu-ú-ṣi LÚUNMEŠ
32 [d]hal-[di]-ni-ni ba-ú-ši-ni
33 [ú]-i ⸢na⸣-a-⸢ra?⸣-i-ni-⸢ni⸣
34 [ú]-i gu-ú-[nu]-ú-[še]
35 ⸢a⸣-di-e-ra-si-i-ia-⸢bi⸣
36 [m]ar-giš-ti-i-še a-li-⸢e⸣
37 [a]-lu-ú-še i-ni DUB iš-[ti-ni]
38 [tú]-ú-⸢li⸣-[i-e]
Çeviri:
“(ön yüz 1) Efendisi Tanrı Haldi’ye Rusa’nın oğlu Arg[išti] bu steli kendi yaşamı için di[kti]. (5) Tanrı Haldi [adına] Rusa’nın oğlu Argišti için aruše, ekuše, hükümranlık(?), yaşam, sevinç, büyüklük, aslanın gücü(?), lütuf(?), him[aye] olsun. (13) Efendisi Tanrı Haldi’nin aza[meti ile], Rusa’nın oğlu Argiš[ti], Tanrı Haldi’nin kulu, [şöyle der]: (17) Efendisi Tanrı Haldi’nin himaye[si ile, bana] bütün yerler üzerinde gücü(?) sada[katle] bahşeden(?), (21) onu yetkilendiren(?), [onlara] hükmeden(?), [bana güçlü] kral[lığı] vermiş olan, (24b) kraliyet tahtına oturdum, krallığın asâsını(?) elime verdi, [gü]cü(?) [bana] sadakatle bahşetti; düşman ül[kelerini] yöneten Efendim Tanrı Haldi bana cesaret(?), savaşçılık ve bütün yüksek dağlık bölge(?) üzerinde önderlik verdi. (35) Argišti şöyle der: NA4.ANŠE kentinin yakınında, Quria Dağı’nın önünde ülke ıssızdı; orada hiçbir şey yoktu, ne bir tahıl tarlası ne bir bağ ne de bir meyve bahçesi vardı; orada hiçbir kanal kazılmamıştı. (44b) Tanrı Haldi emri verdiğinde, Tanrı Haldi bunu bana verdi. Bu Asuahina gölünü, dağ[lık Airi ülkesine] doğru uzanan [bir göl] yaptım.
(arka yüz 1) Oraya yerleştim, orada yerleşimler kurdum, Artarapša ülkesinin önündeki Argištihinili (kentinden) udiguni adamları edindim. (6) R[us]a’nın oğlu Argišti şöyle der: Bu aynı yerleşimler ve bu kanal bol(?) olsun ve(?) düzen kesinlikle(?) hemen(?) uygulansın. (11) Bu aynı yerleşimlerin amudisi . . . olsun; aynı vadideki(?) gölden gelen alzinai suyu bol(?) olsun ve(?) düzen kesinlikle(?) hemen(?) uygulansın. (18) Argišti şöyle der: Alikani(?) kentinden [gelen?] nehir . . . efendi(?) için/efendinin . . . X‑ṭusai’ kenti versin . . . emir . . . vadiye(?) ait . . . Argišti’nin vadisine(?) . . . Ṣi-X kenti. (27) Tanrı Haldi’nin himayesinde, Rusa’nın oğlu Argišti, güçlü [kral], Bia ülkelerinin kralı, Tanrı Haldi’nin kulu, halkın sadık çobanı, Tanrı Haldi’nin emriyle savaştan korkmadı. (36) Argišti şöyle der: Buradaki bu yazıtı yok edeni [… …].”
Kaynaklar:
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (Lev. XXXIX).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 s. 537–540, v. 3 ss. 326–327, v. 5 ss. 305–308.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q007093).
CTU A 11-2 = CICh 149 = HchI 124 = UKN 276 = KUKN 406
Görseller:
C. F. Lehmann-Haupt, 1928–1935