Zvartnots (A 12-8)
Stel, 19. yüzyılın sonlarında Surp Zvartnots Kilisesi’nin kuzeybatı kapısının kalıntılarının altında bulunmuştur. Ermenistan’daki tarihi yerleşim yeri Zvartnots’un müzesinin önünde, açık havada sergilenmektedir. Yerleşim, Echmiadzin’in (günümüzde Vagharshapat) birkaç kilometre doğusunda yer almaktadır. Stel 2,70 m yüksekliğinde, 64 cm genişliğinde ve 36 cm kalınlığındadır. Tek yüzüne II. Rusa’ya ait, yeni bir kentin kuruluşunu ve çevresindeki gelişmeleri anlatan bir yazıt kazınmıştır. Yazıtta ayrıca çeşitli tanrılara sunulan hayvan kurbanlarından söz edilmekte ve metin bir lanet formülüyle sona ermektedir. Stel, Zvartnots kalıntılarındaki müzenin yanında sergilenmektedir.
Transliterasyon:
1 dhal-di-e EN-ŠÚ i-ni
2 NA4pu-lu-si mru-sa-a-še
3 mar-giš-te-hi-ni-še ku-gu-ni
4 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
5 mru-sa-a-še mar-giš-te-hi-ni-še
6 a-li KURqu-ub-li-ni hu-bi-i
7 qi-ú-ra-a-ni šú-li-e ma-nu
8 ú-i gi-e-i iš-ti-ni ma-nu-⸢ri⸣
9 ⸢šú⸣-ki dhal-di-še ú-bar-du-du-ni
10 ⸢i⸣-e-še i-ni GIŠul-di-⸢e⸣
11 ⸢te⸣-ru-bi GÁN GIŠÚ.ŠE GIŠza-⸢ri⸣
12 šú-hi-e iš-ti-ni te-ru-ú-⸢bi⸣
13 URU šú-hi iš-ti-ni šá-tú-ú-ú-⸢li⸣
14 pi-li ÍDil-da-ru-ni-a-ni
15 ⸢a⸣-gu-ú-bi ú-me-ši-ni ti-ni
16 ⸢i⸣-nu-ka-hi-ni-e mru-sa-i-ni-e
17 hu-bi-gi a-še pi-li ni-ki-du-li
18 UDU.MÁŠ.TUR dhal-di-e
19 ni-ip-si-du-li-ni UDU dhal-di-e
20 ŠUM UDU dIM-a UDU dUTU-ni-⸢e⸣
21 še-ha-di-e da-ni-qu-gi-⸢e⸣
22 ⸢a⸣-še AMEŠ e-ši-a-ṣi-ú-li
23 ⸢MÁŠ⸣.TUR dhal-di-e ni-ip-si-du-li
24 UDU dhal-di-e ŠUM UDU dIM-⸢a⸣
25 ⸢UDU⸣ dUTU-ni-e še-ha-di ⸢da-ni-ta⸣
26 [m]ru-sa-a-ni mar-giš-te-hi-e
27 [MAN] DAN-NU MAN al-su-i-ni MAN-ni
28 [KUR]šú-ra-u-e MAN KURbi-a-i-na-a-u-e
29 [MAN] MANMEŠ-ú-e a-lu-si-⸢e⸣
30 URUṭu-uš-pa-e pa-ta-ri
31 [m]ru-sa-a-še mar-giš-te-hi-ni-še
32 ⸢a⸣-li a-lu-še i-ni DUB-te-⸢e⸣
33 ⸢tú⸣-li-e a-lu-še pi-tú-li-e
34 ⸢a⸣-lu-še e-si-i-ni su-u-i-du-li
35 ⸢a⸣-lu-še KITIM ⸢hi⸣-pu-li-i-e
36 ⸢a⸣-lu-še AMEŠ hu-šú-li-e
37 [a]-lu-še ú-li-še ti-ú-li-e
38 ⸢i⸣-e-še za-du-ú-bi a-lu-še
39 ⸢ti⸣-ni-ni tú-li-e ma-si-e
40 ⸢ti⸣-ni te-li-i-e a-i
41 KURbi-a-i-ni-še-e a-i
42 [KUR]lu-lu-i-ni-še dhal-di-še
43 ⸢d⸣IM-še dUTU-ni-še DINGIRMEŠ-še
44 ⸢mì⸣-i ti-i-ni mì-i
45 ar-mu-zi-i mì-i
46 ⸢zi⸣-il-bi-i qi-ú-ra-i-⸢di⸣
47 ⸢ku⸣-li-e-tú-ú-⸢ni⸣
Çeviri:
“(1) EfendisiTanrı Haldi’nin himayesinde, Argišti oğlu Rusa bu steli dikti. (4) Tanrı Haldi’nin himayesinde Argišti oğlu Rusa şöyle der: Qublini ülkesinin vadisi boştu; orada hiçbir şey yoktu. (9) Tanrı Haldi buyruğunu verir vermez(?), bu bağı diktim; ayrıca bir tahıl tarlası ve yeni bir meyve bahçesi oluşturdum. (13) Orada yeni bir kent (veya: yerleşim) kurdum. Ildarunia Nehri’nden bir kanal kazdım—adı Umešini’dir—Rusa’nın kendisine ait vadisindedir. (17b) Kanalın suyu aktığında Tanrı Haldi için bir kuzu kurban edilsin; Tanrı Haldi için bir koyun, Fırtına Tanrısı için bir koyun, Güneş Tanrısı için bir koyun kurban edilsin ve Tanrı Aniqu için bir inek(?). (22) Sular azaldığında(?) Tanrı Haldi için bir oğlak kurban edilsin (ve) Tanrı Haldi için bir koyun kurban edilsin, Fırtına Tanrısı için bir koyun, Güneş Tanrısı için bir koyun (ve) Tanrı Anita için bir inek(?). (26) (Ben,) Argišti oğlu Rusa, güçlü kral, büyük kral, ülkelerin kralı, Bia ülkelerinin kralı, kralların kralı, Tuşpa kentinin efendisiyim. (31) Argišti oğlu Rusa şöyle der: Bu yazıtı kim yok ederse, ona kim zarar verirse, (34) onu bulunduğu yerden kim kaldırırsa, kim yere atarsa, (36) kim suya atarsa, kim ‘Onu ben yaptım’ derse, (38b) kim (benim) adımı silip kendi adını yazarsa, ister Urartulu ister yabancı (olsun) (42a) Tanrı Haldi, Fırtına Tanrısı, Güneş Tanrısı (ve bütün) tanrılar onun adını, soyunu ve neslini yeryüzünde yok etsin.”
Kaynaklar:
König, F. W. 1955. Handbuch der Chaldischen Inschriften, Graz (No. 126).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 579–581, v. 3 ss. 360–362, v. 5 ss. 332–334.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q007107).
CTU A 12-8 = CICh 151 = HchI 126 = UKN 281 = KUKN 421
Görseller:
Beko, 2016 (CC BY-SA 4.0)