Thanahat (A 11-3)
Her iki yüzü de yazıtlı olan bazalt stelin üst bölümü, 1975 yılında Ermenistan’ın Sisian kentinin yaklaşık 17 km güneybatısındaki Arevis köyü yakınlarında, Thanahat kilisesinin kalıntıları içinde bulunmuştur. Ön yüzdeki yazıt, büyük bir haç ve süslemeler oyularak stelin mezar taşına dönüştürülmesinin ardından neredeyse tamamen tahrip olmuştur. Mevcut parça 118 cm yüksekliğinde, 53 cm genişliğinde ve 20,5 cm kalınlığındadır ve Erivan’daki Erebuni Müzesi’nde sergilenmektedir. Metin, II. Argišti’nin askerî faaliyetleriyle ilgilidir.
Transliterasyon:
ön yüz
1 ⸢d⸣[hal-di]-⸢e⸣ [EN] ⸢i-ni?⸣
2 ⸢NA₄⸣.[pu-lu-si mar-giš-ti]-še
3 [m]⸢ru⸣-[sa-hi-ni-še ku-gu]-⸢ni⸣
4 ul-[gu]-⸢ši-ia-ni⸣ e-⸢di⸣-ni
5 [mar-giš]-ti-še [a-li-e?]
6 [x x x] a?-⸢ni?⸣ KUR [x x x x]
7 [x x x] x še [x] x ⸢di?⸣
8 [x x x] x x [x x] x
9 x x [x x] x x [x x] x
10 [x x] da x x x i? ra? x ⸢di?⸣
11 ⸢še-ep⸣-tú-⸢si-na⸣-ṣi LÚ⸢A.SIMEŠ-ṣi⸣
12 x x x [x] x x [x x x x]
13 x ru [x x] ⸢ṣi? ni⸣ [x x x x]
14 [x] ni? [x x x] du?-⸢za?⸣ [x x x]
15 x [x x x] x ⸢nu⸣ [x x]-⸢ni⸣
16 ⸢URU?⸣.[x x x] i e [x x] ⸢ni⸣
17 d[x x x] x m⸢ka?⸣ [x x x]
18 ⸢tú?⸣ [x x x] x x x [x]
19 x x [x x] mar-[x x x x x]
20 [x x x x x] x x šú ⸢ni?⸣
21 [x x] ka x x x x x x
22 [x x] x x x x [x x x]
23 [x x x x] x ka? [x x x]
24 [x x x x] sa a ú? x [x x]
25 [x x šú-si-ni] U4-ME-ni áš-[gu-bi]
arka yüz
1 ⸢nu⸣-na-bi ka-gu-ki [m?x-x MAN?]
2 KURe-ti-ú-hi a-⸢li?⸣ [x x x]
3 KURe-ba-ni-e a-li-li URU⸢MEŠ⸣
4 ha-ši-a-li ku?-lu? x x e-si?
5 a-li-li gu-nu-ši-ni-e
6 a-ri-bi-ri-⸢da-di⸣ x x x x-ni
7 ⸢za⸣-du-bi ʾa-še MUNUSlu-tú ši-ú-bi
8 ⸢URU⸣MEŠ ⸢GÍBIL⸣ É.[GALMEŠ har-har-šú-bi?]
9 ⸢i⸣-ši-a-ṣi-e ⸢šú-ga šú-i-ni-ni⸣
10 gu-nu-še ⸢ma⸣-a-⸢nu ma?-ri-ni?⸣
11 KURṣu-lu-qu-ú-e x x x-e-di
12 URUir-du-a-ka-⸢a-i nu⸣-na-bi
13 ka-gu-ki ⸢KÚR-ni?⸣ DAN-NU? bu-ra-áš-tú-bi
14 me-še e-di-a te-ru-bi dhal-di-ni-ni
15 al-su-i-ši-ni iš-te-di
16 mar-giš-ti-ni mru-sa-a-[hi]
17 MAN DAN-NU MAN KURbi-a-i-na-a-ú-e
18 a-lu-si URUṭu-uš-pa-a ⸢URU⸣
19 dhal-di-ni-ni ba-ú-ši-ni
20 mar-giš-ti-še a-li i-si-⸢ni?⸣
21 dUTU-ni-ni-ni ir-du-si bi-[x-x]
22 a-šá-di i-ni ha-a-ri-⸢e⸣
23 URUa-mu-šá-di ʾa-še20 [pa-ru-bi?]
24 MUNUSlu-tú-ni-e KURbi-⸢a⸣-[i-na-di]
25 mar-giš-ti-še [a-li-e]
26 [a]-lu-še ti-ni-ni [tú-li-e]
27 [ma]-⸢si ti⸣-[ni te-li-e tú-ri-ni-ni]
28 [dhal-di-še dIM-še dUTU-še]
29 [ma-ni ti-ni ar-mu-zi dUTU-ni pi-ni]
Çeviri:
“(ön yüz 1) [(Efendisi] Tanrı Haldi’ye R[usa]’nın oğlu [Argišti] bu [steli] kendi ya[şamı] için [dik]ti. (5) [Argiš]ti [şöyle der(?)] . . . (6–24. satırlar çevrilememektedir) . . . (25) [. . . bir] gün [içinde … ]’ı ye[ndim].
(arka yüz 1) X, [ . . . ], Etiuhi ülkesinin [kralı(?)], bana geldi; o, [. . . ] ülkede, [. . . ] dinleyen kentler . . ., … savaşta nerede(?). [ . . . ] çıkageldim […] yaptım; erkekleri (ve) kadınları sürgün ettim, yerleşimleri yaktım, ka[leleri yıktım(?)]. (9) . . . hepsinden …, Ṣuluqu ülkesinde … savaş vardı . . . Irdua kentinin önünde [bana] geldi. (13b) Güçlü(?) düşmanı(?) boyun eğdirdim, orayı haraca bağladım. (14b) Tanrı Haldi’nin azameti ile ben Rusa’nın [oğlu] Argišti, güçlü kral, Bia ülkelerinin kralı, Tuşpa-Kenti’nin efendisiyim. (19) Tanrı Haldi’nin emriyle Argišti şöyle der: Güneş Tanrısı’nın yerinden(?) bir tahkimat(?) . . . Amuša kentine doğru bu sefere çıktım, erkekleri ve kadınları Bia ülkeleri[ne götürdüm]. (25) Argišti [şöyle der]: (Benim) adımı [silen] ve [ken]di a[dını yazanı, [Tanrı Haldi, Fırtına Tanrısı (ve) Güneş Tanrısı onu, adını (ve) soyunu güneşin altında yok etsin].”
Kaynaklar:
Haroutiounian, N. V. 1982. “La nouvelle inscription ourartéenne découverte en Arménie soviétique,” Gesellschaft und Kultur im alten Vorderasien, ed. H. Klengel, Berlin, ss. 89–93.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 540–542, v. 3 s. 328–331, v. 5 ss. 308–310.
Salvini, M. 2009. “Die Ausdehnung des Reiches Urartu unter Argišti II. (713–ca 685 v. Chr.),” Caucasian and Near Eastern Studies XIII (Gs Melikishvili), Tbilisi, ss. 203–227.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q007094).
CTU A 11-3 = KUKN 411
Görseller:
M. Salvini, 2008
Jona Lendering, 2017