Çelebibağ (A 11-1)
Uzun bir stelin üst bölümü ilk kez 1890’larda Lehmann ve Belck tarafından, Van Gölü’nün kuzey kıyısında, Erciş’in yaklaşık 8 km güneybatısındaki Çelebibağ köyü camisinin önünde döşeme taşı olarak yeniden kullanılmış halde fark edilmiştir. Sığ bir niş içine oyulmuş haç, daha sonraki dönemlerde Ermeni mezar taşı olarak kullanıldığını göstermektedir. Stel 2009 yılında kaldırılmış ve Van Müzesi’ne götürülmüştür. Her iki yüzünde de yazıt bulunmaktadır. Korunmuş bölüm 167 cm yüksekliğinde, 67 cm genişliğinde ve 35 cm kalınlığındadır. Metin, II. Argišti’nin bölgedeki tarımsal faaliyetleriyle ilgilidir ve yakınlarda bulunan başka bir stelin (Hagi, A 11-2) kısmi bir kopyasıdır.
Transliterasyon:
ön yüz
1 dhal-[di-e e-ú-ri]-i-e
2 i-ni [pu-lu-si mar-giš-ti]-še
3 m⸢ru⸣-[sa-hi-ni-še ku-gu]-⸢ú⸣-ni
4 ul-⸢ú?⸣-[gu-ši-ia-ni e-di]-ni
5 ma-⸢ni⸣-[ni dhal-di-ni bi-di]-ni
6 m⸢ar⸣-[giš-ti-e mru-sa-hi-ni]-e
7 [a-ru-ú-še e-ku-ú?-še? iš-pu-i]-še
8 [ul-gu-še pi-ṣu-ú-še al-su-i]-še
9 [e-ia-ar-di-še ar-a-ni uš-ma]-še
10 [dhal-di-ni-ni al-su-ši-ni EN-si-ni]-⸢ni⸣
11 [mar-giš-ti-še mru-sa-a-hi-ni]-še
12 [dhal-di-ni-še LÚARAD-še a]-li
13 [dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni EN-si]-⸢ni⸣-ni
14 [a-lu-uš-me šú-i-ni e-si-ni mu]-ṣi
15 [ú-e-še-la-še ú-e-ši-i-gi a-lu]-⸢uš⸣-me
16 ⸢ṭu-bar⸣-[du-ni ú-bar-a-du-ia]-⸢a⸣-li
17 ⸢a-lu-uš⸣-[me] MAN-[tú-hi tar-a-gi a]-ru-ni
18 na-ha-di MAN-tú-[hi-ni-na-a] ⸢GIŠ⸣GU.ZA-a
19 te-ru-me GIŠ MAN-tú-[hi-ni]-i šú-gu-ki
20 uš-ha-nu-me ú-[e-še]-la-še ⸢mu⸣-ṣi
21 a-lu-ka ú-e-⸢ši⸣-[ia-ú]-li bur-ga-la-ni
22 KUR.KURMEŠ uš-ha-[nu-me] ⸢dhal⸣-di-še
23 EN-ú-še hu-ṭu-[tú-hi] ⸢gu-nu⸣-ú-še
24 e-ʾa ⸢LÚ⸣ÚTUL-⸢še⸣ šú-i-ni-i DU₆-i
25 mar-giš-ti-še a-li URUNA4.ANŠE-a
26 a-su-ni-e KURqu-ri-a-ka-a-⸢gi⸣
27 KIMEŠ qu-ul-di-ni ma-nu ú-i gi-i
28 ⸢ab⸣-si-i ⸢GÁN GIŠ⸣Ú.ŠE ul-di za-⸢a-ri⸣
29 iš-ti-ni ma-nu-ri ú-i PA5 iš-[ti-ni]
30 a-ga-ú-ri ⸢šú-ú-ki⸣ dhal-di-i-še
31 i-zi-du-ni a-ru-me dhal-di-še
32 za-du-bi i-ni ṣu-e a-su-a-hi-na
33 KURba-ba-na-di KURa-i-ri ṣu-e
34 KURba-ba-ni-e-di a-li-li
35 KURba-ba-ni-li ṣu-ni-a bi-di-i-e
36 KURam-ú-ni-ni KURbu-du-ú-a-ni
37 KURna-gi-li-a-ni KURšá-la-tar-a-ni
38 [KUR]ú-ra-e mar-giš-ti-še a-li
39 šú-si-ni ṣu-ni-ni e-si ú-i gi-i
40 [ab]-si-i am-ú-di iš-ti-ni ma-nu-ri
41 [ú-i] ⸢PA5⸣ a-ga-ú-ri ú-⸢te-e?⸣
42 [x x x] ⸢i-ni⸣ [x x x]
anka yüz
1 UDU ŠE 2 UDU d⸢te-i-še⸣-ba-a
2 UDU ŠE 2 UDU d[ši-ú-i-ni]-⸢e⸣
3 ⸢UDU? ŠE?⸣ UDU d[ʾa-ru-ba-i-ni]-⸢e⸣
4 UDU d⸢i-nu?-a⸣-[ú-e]
5 UDU d⸢i-nu?-a?⸣-[na-ú-e]
6 GU4? mar-giš-ti-⸢ni-e DINGIR⸣
7 GU4? mar-giš-ti-⸢ni-e NIN⸣
8 GU4? da-⸢ni?-qu?-ú?⸣-[gi?-e?]
9 4 UDU DINGIRMEŠ ⸢šú-i-ni⸣-ni
10 4 UDU DINGIRMEŠ x x x x
11 UDU d[x-x-x]-i? [x x x]
12 UDU dna-la-ni-[e]
13 UDU dqu-ú-⸢e-ra⸣-[a]
14 GU4 KURa-ia-ri? x x x
15 2 UDU KURba-ba-na-[ú]-e
16 GU4 d?i-x-x-x-x
17 20 UDU i-nu-ka-x x-di-ni
18 1 GU4 7 UDU at-qa-na-na-ka-i
19 a-la-gi KURqa-i-⸢na⸣-ru-ú
20 ú-i-la-ni-ni a-la-a-gi
21 dIM-ni-ni GIŠ⸢šú?-ri⸣-i-ni
22 4 ka-a-pi?-e ⸢ú?-ri?-ni?-e⸣
23 6 ṭí-ru-si GEŠTIN ⸢ar⸣-du-ú?-⸢ni?⸣
24 i-na-ni? KURx-x-ši-i-li
25 ( v a c a t )
26 a-še AMEŠ e-ši-a-ṣi-ú-li
27 UDU ŠE UDU dhal-di-i-e ŠUM
28 UDU dte-i-[še]-e-ba-a
29 UDU dši-ú-i-ni-⸢e⸣
30 UDU d⸢ʾa⸣-ru-ba-i-ni-e
31 UDU di-na?-a-ú-e
32 UDU di-nu-a-na-ú-e
33 UDU mar-giš-ti-ni-e DINGIR
34 UDU mar-giš-ti-ni-e dNIN
35 UDU da-la-i-ni-ni
36 UDU da-ni-qu-ú-e
37 UDU dú-x-x
38 [x x x x]-ú-e x
39 [UDU? d]⸢na⸣-la-i-ni-⸢i?-e?⸣
40 [x x x x] x e x [x x x x]
41 [x x x x] x x [x x x x]
Çeviri:
“(ön yüz 1) Tanrı Hal[di’ye], [Efendisine], R[usa’nın] oğlu [Argišti], bu [steli] kendi yaşamı için [di]kti. (5) [Tanrı Haldi’nin ad]ına] [Rusa’nın oğlu] A[rgišti] için [aruše, ekuše, hüküm]ranlık(?), [yaşam, sevinç, büyü]klük, [bir aslanın gücü(?), lütuf(?), hima]ye [olsun]. (10) [Efendisi Tanrı Haldi’nin azameti ile, Rusa’nın oğlu Argišti, Tanrı Haldi’nin kulu, şö]yle der: [Efendisi Tanrı Haldi’nin himayesinde, bana sadakatle bütün yerleri ve gücü(?) bahşeden], (15b) bana güç(?) [vermiş olan, güçlü] kral[lığı] veren, (18) [kraliyet] tahtına oturdum, o krallığın asâsını(?) elime verdi, [gü]cü(?) bana sadakatle bahşetti; düşman ülkelerini yöneten Efendisi Tanrı Haldi, bana cesa[ret(?)] ve savaşçılık ile bütün yüksek dağlık bölge(?) üzerinde önderlik verdi. (25) Argišti şöyle der: NA4.ANŠE kentinin yakınında, Quria Dağı’nın önünde ülke ıssızdı; orada hiçbir şey yoktu, ne bir tahıl tarlası ne bir bağ ne de bir meyve bahçesi vardı; orada hiçbir kanal kazılmamıştı. (30b) Tanrı Haldi emri verdiğinde, Tanrı Haldi bunu bana verdi. Bu Asuahina gölünü, dağlık Airi ülkesine doğru uzanan bir gölü yaptım; dağları gölün tarafında bulunan dağlık ülkenin dağları Amuni Dağı, Buduani Dağı, Nagiliani Dağı, Šalatarani Dağı, Urae [Dağı]’dır. (38b-42) Argišti şöyle der: Bu gölden başka hiçbir yer yoktu, bir amudi bile yoktu, bir kanal bile kazılmamıştı, …
(arka yüz 1) Tanrı Teišeba için bir yağlı koyun ve iki koyun, (2) [(Güneş) Tanrısı Šiuini] için bir yağlı koyun ve iki koyun, (3) Tanrıça [ʾArubaini] için bir yağlı koyun(?) ve bir koyun, (4) Tanrıça İnuа için bir koyun, (5) İnuа tanrıçaları(?) için bir koyun, (6) Argišti’nin (kişisel) tanrısı için bir öküz(?), (7) Argišti’nin ilahi Hanımefendisi(?) için bir öküz(?), (8) Tanrıça Aniqu(?) için bir öküz(?), (9) bütün tanrılar için 4 koyun, (10) … tanrıları için 4 koyun, (11) Tanrı . . . için bir koyun, (12) Tanrı Nalani için bir koyun, (13) Tanrı Quera için bir koyun, (14) Aiari Dağı için bir öküz . . ., (15) (bütün) dağlar için iki koyun, (16) tanrı(?) I-x için x bir öküz(?), (17) buradan(?) 20 koyun, (18) kurbanların önünde 1 öküz ve 7 koyun, (19) Qainaru ülkesi için(?) emredilmiş(?), (20) uilanini emredilmiş(?), (21) Fırtına Tanrısı’nın silahından, (22) (ülkenin) zenginliği(?) için 4 kapi ölçüsü, (23) bu dağın [x-x-]šili’sinin sunusu olarak 6 ṭirusi şarabı, (25) (boş satır) (26) Suyu akıttıklarında(?) (27) Tanrı Haldi için bir yağlı koyun ve bir koyun kurban edecekler, (28) (Fırtına) Tanrısı Teišeba için bir koyun, (29) (Güneş) Tanrısı Šiuini için bir koyun, (30) Tanrıça ʾArubaini için bir koyun, (31) Tanrıça İnuа için bir koyun, (32) İnuа tanrıçaları(?) için bir koyun, (33) Argišti’nin (kişisel) tanrısı için bir koyun, (34) Argišti’nin ilahi Hanımefendisi/(kişisel tanrıçası) için bir koyun, (35) Tanrı Alainini için bir koyun, (36) Tanrı Aniqu için bir koyun, (37) Tanrı U-x-x için bir koyun, (38) [ … ] için [bir koyun], (39) [Tanrı Na]laini için [bir koyun(?)] (40) [ … ]”
Kaynaklar:
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 535–537, v. 3 ss. 324–325, v. 5 ss. 301–305.
Salvini, M. 2010. “Die Stele Argišti’s II. aus Çelebibağı bei Erciş. Kollationen und Ergänzungen,” Hethitica 16, 151–174.
Salvini, M. 2010. “L’altra faccia della stele. Van, July 2009,” Orientalia 79, 120–129 ve Lev. XII–XX.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q007092).
CTU A 11-1 = CICh 148 = HchI 125 = UKN 275 = KUKN 407
Görseller:
M. Salvini, 2018