Tsovinar (A 10-2)
Kaya yazıtı, Sevan Gölü’nün güney kıyısındaki Kolagran’da (günümüzde Tsovinar) bulunmaktadır. Yazıt, kayalık bir çıkıntının öne doğru eğimli yüzeyinde 88 cm yüksekliğinde ve 133 cm genişliğinde bir alanı kaplamaktadır. Önüne, kayaya yaslanmış modern bir anma steli yerleştirilmiştir. Metin, I. Rusa’nın bölgedeki askerî fetihlerini kutlamaktadır.
Transliteration:
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-⸢ši⸣-[ni] EN-si-ni-ni mru-sa-a-⸢še⸣
2 mdsar5-du-ri-hi-ni-⸢še a-li⸣ i-e-še i-ni-li e-ba-ni-li
3 šú-si-ni-e uš-ti-ip-ti-ni ⸢áš⸣-gu-ú-li LÚbu-ra-áš-tú-ú-li
4 KURa-da-hu-ni KURú-e-li-ku-hi KURlu-e-ru-hi-e
5 KURar-qu-qi-i-ni 4 LUGALMEŠ i-na-ni ap-ti-ni ṣu-i-ni-a-[ni]
6 KURgur-qu-me-li KURšá-na-ṭu-a-i-ni KURte-ri-ú-i-šá-i-ni
7 KURri-šú-a-i-ni KUR⸢še⸣-zu-a-i-ni KURa-ri-a-i-ni KURza-ma-a-ni
8 KURir-qi-ma-i-ni KURe-la-i-ni KURe-ri-⸢el⸣-tú-a-i-ni
9 KURa-i-da-ma-ni-ú-ni KURgu-ri-a-i-ni KURal-zi-ra-ni
10 KURtú-ru-a-i-ni KURši-la-a-i-ni KURú-i-du-a-i-ni
11 KURa-ṭè-za-a-i-ni KURe-ri-a-i-ni KURa-za-me-ru-ni-ni
12 [19] LUGALMEŠ i-šá-ni ap-ti-ni ṣu-i-ni-a-ni KURba-ba-ni-a
13 ⸢ku⸣-ru-ni-e PAP 23 LUGALMEŠ šú-si-ni MU ⸢KÚR⸣MEŠ áš-gu-bi
14 ʾa-še MUNUSlu-túMEŠ KURbi-a-i-na-di pa-ru-bi me-ši-ni šá-a-li
15 [nu?]-na-a-di ši-di-iš-tú-ú-li i-⸢ni-li⸣ É.GALMEŠ
16 [i]-⸢nu⸣-ki KURe-ba-a-ni ⸢LÚEN⸣.NAM e-di-[a te-ru]-⸢ú⸣-bi
17 [e]-ʾa i-ni É.GAL ba-du-si-[e ši-di]-iš-tú-bi [te-ru-bi ti]-ni
18 dIM-i URU KURbi-a-na-[ú-e uš]-ma-še KURKÚRMEŠ [na-pa-hi-a-i-di]
19 mru-sa-a-še a-li-e a-[lu-še] i-ni ⸢DUB⸣-te tú-li-⸢e⸣ [tú-ri-ni-ni]
20 dUTU-[še ma]-⸢a⸣-ni ti-ni ⸢ar⸣-[mu-zi ar]-mu-zi-gi [dUTU-ni pi-e-ni]
Çeviri:
“(1) Tanrı Haldi’nin himayesi [ile], Sarduri’nin oğlu Rusa şöyle der: Bu ülkeleri tek bir askerî seferde fethettim ve onları yendim. (4) Adahuni ülkesi, Uelikuhi ülkesi, Lueruhe ülkesi, Arquqini ülkesi; gölün bu tarafındaki dört kral. (6) Gurqumeli ülkesini, Šanaṭuai ülkesini, Teriušai ülkesini, Rišuai ülkesini, Šezuai ülkesini, Ariai ülkesini, Zama ülkesini, Irqimai ülkesini, Elai ülkesini, Ereltuai ülkesini, Aidamaniu ülkesini, Guriai ülkesini, Alzira ülkesini, Turuaini ülkesini, Šilaini ülkesini, Uiduai ülkesini, Atezai ülkesini, Eriai ülkesini, Azameruni ülkesini; dağların arkasında, gölün öte tarafındaki [19] kralı. (13b) Toplam olarak, bir yıl içinde 23 kralı düşman olarak fethettim; erkekleri ve kadınları yıllık haraçla birlikte Bia ülkelerine sürgün ettim. (15) Geldim (ve) bu bölgedeki kaleleri inşa ettim, buraya bir vali [atad]ım ve bu kaleyi mükemmel biçimde [inşa et]tim (ve) ona ‘Fırtına Tanrısı’nın Kenti’ ad[ını verdim]; Bia ülkelerinin [ko]runması ve düşman ülkelerinin [sindirilmesi için]. (19) Rusa şöyle der: Bu [y]azıtı [yok edeni], Güneş Tanrısı [o]nu, (onun) adını ve çoc[uklarının çoc]uklarını [güneşin altında (ya da: Güneş Tanrısı’nın] [yok etsin].”
Kaynaklar:
Salvini, M. 2002. “The Historical Geography of the Sevan Region in the Urartian Period,” The North-Eastern Frontier. Urartians and Non-Urartians in the Sevan Lake Basin. I. The Southern Shores, ed. R. Biscione, S. Hmayakyan, N. Parmegiani, Documenta Asiana 7, Rome, ss. 37–60 (56–57).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 496–497, v. 3 ss. 293–294, v. 5 ss. 283–284.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q007086).
CTU A 10-2 = CICh 147 = HchI 118 = UKN 266 = KUKN 389
Görseller:
Travis Witt, 2009 (CC BY-SA 3.0)
Vasil Gventsadze, 2025