Habibuşağı (A 9-4)
Uzun kaya yazıtı, Fırat’ın doğu kıyısında, Habibuşağı yakınlarındaki İzollu (günümüzde Kale) ve Kömürhan köyleri arasında bir kaya üzerinde bulunuyordu. Ancak 1980’lerin sonlarında kaya, Karakaya Barajı’nın suları altında kalmıştır. Yazıt, yaklaşık 180 cm yüksekliğinde ve yaklaşık 135 cm genişliğinde dikdörtgen bir niş içerisine işlenmiştir. Yazıt, II. Sarduri’nin Melitia (Malatya) kralı Hilaruada’ya karşı yürüttüğü askerî seferleri kaydetmektedir. Yazıtın bir kalıp kopyası Malatya Müzesi’nde sergilenmektedir.
Transliterasyon:
1 dhal-di-i-ni uš-ta-bi ma-si-ni GIŠšú-ri ka-ru-ni
2 mhi-la-ru-a-da-ni mšá-hu-hi MAN URUmì-li-ṭi5-al-hi-e
3 KUR-ni-e te-⸢e⸣-qu-ni mdsar5-du-ri-ka-i mar-giš-ti-hi-ni
4 dhal-di-i ku-ru-ni dhal-di-ni GIŠšú-ri-i ku-ru-ni
5 uš-ta-bi mdsar5-du-ri-ni mar-giš-ti-e-hi
6 mdsar5-du-ri-še a-li ÍDpu-ra-na-di tú-i-iš-hi ma-nu
7 ú-i a-i-ni-e-i MAN iš-ti-ni ka-ú-ri hu-ti-a-di
8 dhal-di-e-di EN-di dIM-di dUTU-ni-di DINGIRMEŠ-áš-te
9 KURbi-a-i-na-áš-te a-lu-si-ni-ni al-su-i-ši-ni
10 a-li a-ba-di ha-ši-al-me-e DINGIRMEŠ za-tú-me KASKAL-e
11 ka-a-di LÚA.SIMEŠ-ṣi URUṭu-mì-iš-ki-ni-ka-i
12 i-ku-ka-ni U4-ME-ni-e uš-ta-di KUR-ni-di an-da-ni
13 KURqa-la-ʾa-ni ʾa-al-du-bi ku-ṭu-bi pa-ri KURkar-ni-ši-e
14 KURba-ba-ni sal-ma-at-hi URUmì-li-ṭi5-a-ni ku-ṭu-bi pa-ri
15 KURmu-šá-ni-e URUza-ab-šá a-su-ni [14] É.GAL 80? URUMEŠ
16 šú-si-ni U4-ME-ni áš-gu-bi É.⸢GAL⸣MEŠ har-ha-ar-šú-bi
17 URUMEŠ GÍBIL-bi 50 GIŠGIGIR gu-nu-ši-ni šá-tú-ú-bi
18 gu-nu-ši-ni-ni bi-di-a-di ba-ad-gu-lu-ú-bi
19 URUsa-si-i-ni URU MAN-nu-si mhi-la-ru-a-da-a-i
20 a-gu-nu-ni ma-nu gu-nu-šá-a ha-ú-bi ni-ri-bi ʾa-še MUNUSlu-tú
21 iš-ti-ni-<ni> ši-i-ú-bi mdsar5-du-ri-še a-li iš-te-di
22 ul-hu-di URUmì-li-ṭi5-a-ni qa-ab-qa-ru-li-ni nu-na-a-bi
23 mhi-la-ru-a-da-ni ka-ú-ki-e su-lu-uš-ti-i-bi
24 šá-tú-a-li ku-ri-e-li si-lu-a-di ma-ku-ri na-hu-bi
25 GUŠKIN KÙ.BABBAR BI-BU di-id-gu-ši-i KURbi-a-na-i-di a-gu-bi
26 ma-a-ni ʾa-al-tú-bi me-e-ši-ni pi-e-i 9 É.GALMEŠ e-di-<ni>
27 su-ṭù-qu-ú-bi a-bi-li-du-bi KURe-ba-ni-<ú>-ki-di
28 URUha-a-za-a-ni URUga-ú-ra-a-hi URUṭu-mì-iš-ki
29 URUʾa-a-[si]-ni URUma-ni-nu-ú-i URUa-ru-si
30 URUqu-ul-bi-tar-ri-ni URUta-a-še-e
31 URU.dqu-e-ra-i-ta-a-še-e URUme-e-lu-ia-ni
32 dhal-di-ni-ni al-su-i-ši-ni mdsar5-du-ri-ni
33 mar-giš-ti-hi MAN DAN-NU MAN al-su-i-ni MAN KURbi-a-i-na-ú-e
34 a-lu-si URUṭu-uš-pa-a URU mdsar5-du-ri-še a-li-e
35 a-lu-še i-ni DUB-te tú-u-li-e a-lu-še pi-tú-li-i-e
36 a-lu-še še-ri-du-li-e a-lu-še a-i-ni i-ni-li du-li
37 ti-ú-li-e ú-li-i tú-ri-e tú-ri-ni-ni
38 dhal-di-še dIM-še dUTU-še DINGIRMEŠ-še ma-a-ni
39 ⸢ar-mu-zi dUTU⸣-ni pi-e-ni mì-i ar-hi ú-ru-li-a-ni
40 mì-i i-na-ni mì-i na-ra a-ú-i-e ú-lu-li-e
Çeviri:
“(1) Tanrı Haldi silahıyla yola çıktı, Miliṭia kentinin kralı Šahu’nun oğlu Hilaruada’yı yendi. Ülkeyi Argişti’nin oğlu Sarduri’ye tabi kıldı. Tanrı Haldi’nin arkasından(?), Tanrı Haldi’nin silahının arkasından(?) Argişti’nin oğlu Sarduri yola çıktı. (6) Sarduri şöyle der: Fırat Nehri tuišhi idi. (Daha önce) hiçbir kral buraya kadar ilerlememişti. (7b) Efendim Tanrı Haldi’ye, Fırtına Tanrısı’na, Güneş Tanrısı’na ve Bia ülkelerinin (bütün) tanrılarına dua ettim. (9b) Efendimin azameti ile istediklerim için tanrılar beni dinlediler; benim için yolu açtılar, askerlerimle Ṭumiški kentine kadar ilerledim. (12) Aynı gün ülkeye doğru yola çıktım; sağda(?) Qalaʹa ülkesini tabi kıldım. Miliṭia kentinin solunda(?) bulunan dağlık Karniši ülkesine geldim ve Zabša kentinin yakınındaki Muša ülkesine geldim. (15b) Bir günde 14 kaleyi ve 80(?) yerleşimi yendim; kaleleri yıktım, köyleri yaktım, savaşta 50 savaş arabası ele geçirdim. (18) Savaştan geri döndüm, Hilaruada’nın tahkim edilmiş kraliyet kenti Sasi’yi ele geçirdim(?); onu savaşta fethettim, oradan hayvan sürülerini, erkekleri ve kadınları götürdüm. (21b) Sarduri şöyle der: İlerledim(?) ve Miliṭia kentini kuşattım. (22b) Hilaruada geldi ve önümde yere kapandı. (23) Ayaklarımı öptü, . . . altın, gümüş ve zengin(?) hayvan sürülerini götürdüm ve onları Bia ülkelerine getirdim. (26) Onu haraca bağladım; 9 kale . . . x’ledim(?) ve ülkeme kattım: (28) Haza, Gaurahi, Ṭumiški, ʹAsi, Maninui, Arusi, Qulbitarri, Taše, Queraitaše, Meluia. (32) Tanrı Haldi’nin azameti ile (ben) Argişti’nin oğlu Sarduri, güçlü kral, büyük kral, Bia ülkelerinin kralı, Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim. (34b) Sarduri şöyle der: Bu yazıtı yok eden, ona zarar veren, gizleyen(?), bu işleri başka birine yaptıran ve ‘git, yok et’ diyen kişiyi, Tanrı Haldi, Fırtına Tanrısı, Güneş Tanrısı (ve bütün) tanrılar onu ve soyunun soyunu güneşin altında yok etsin. . .” (geri kalanı çevrilememektedir)
Kaynaklar:
Kalaç, M. 1956 “Kömürhan Urartu Kitabesi,” Belleten 20, 349–354.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 431–433, v. 3 ss. 267–268, v. 5 ss. 259–261.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q007049).
CTU A 9-4 = CICh 133 = HchI 104 = UKN 158 = KUKN 244
Görseller:
iDAI, (CC BY-NC-ND 3.0)
M. Salvini, 2008
Bora Bilgin, 2024




