Salmanağa (A 5-17)
Stel, 1891 yılında Erciş’in yaklaşık 11 km kuzeydoğusundaki Artsovaberd (günümüzde Salmanağa) köyünde, bütünüyle yıkılmış 7. yüzyıla ait Surp Astvacacin kilisesinin bir yan nişine yerleştirilmiş halde bulunmuştur. Stelin her iki yüzüne de yazılmıştır ve metin Minua tarafından bir kanalın ve bir kentin inşasıyla ilgilidir. Stel toplam 2,52 m yüksekliğinde, 59 cm genişliğinde ve 32 cm kalınlığındadır. 2012 yılında Van Müzesi’ne taşınmıştır.
Transliterasyon (Salvini, 2020):
ön yüz
1 dhal-di-i-ni-ni
2 uš-ma-a-ši-i-ni
3 dhal-di-i-e
4 e-ú-ri-i-e
5 mmì-i-nu-ú-a-še
6 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
7 i-ni pu-lu-si ku-gu-ni
8 dhal-di-i-ni-ni
9 al-su-i-ši-i-ni
10 mmì-i-nu-ú-a-ni
11 miš-pu-u-i-ni-e-hi
12 MAN DAN-NU MAN al-su-ni
13 MAN KURbi-i-a-i-na-e
14 a-lu-si URUṭu-uš-pa URU
15 dhal-di-i-ni-ni
16 uš-ma-a-ši-i-ni
17 mmì-i-nu-ú-a-še
18 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
19 a-li-e pi-li-e
20 a-gu-ú-bi-e
21 KURe-ba-a-ni-i-e
22 URUa-li-a be-di-ni
23 dqu-e-ra-a-i-⸢na⸣
24 ta-ra-ma-na be-di-⸢ni⸣
25 ku-ṭu-u-be pa-ri-e
26 da-i-na-li-ti-i-ni
27 ka-am-na-a-hi-e
28 pa-a-ni-it-hi-e
29 ma-nu mmì-nu-a-še
30 e-ʾa pi-li a-gu-ni
31 e-ʾa URU ši-di-ši-tú-ni
arka yüz
1 mmì-i-nu-ú-a-še
2 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
3 ti-a-lí-e DUB-te a-li
4 a-me-e-i te-e-ru-bi
5 a-li i-ru-ú-li-e
6 lu-ru-qu-ú-li-e
7 ⸢šú⸣-hi ba-at-qi-du-li-ni
8 a-li e-di-i-ni e-di-[na]-ni
9 i-si ⸢i-ku-ka-a⸣-ni
10 e-di-i-ni ma-nu-li
11 šú-hi ba-at-qi-di-la-ni
12 e-si-ni mmì-nu-a-i
13 ti-i-ni te-er-di-la-ni
14 a-lu-še ú-la-a
15 ú-e-si-du-li-i-e
16 a-lu-še ú-i-e
17 šú-hi ba-at-qi-i-a-ni
18 nu-lu-uš-tú-ú-i-ni-ni
19 dhal-di-še e-ú-e
20 DINGIRMEŠ-a-še pa-ri-e
21 e-si-ni te-e-la-a-ni
Çeviri (eCUT’tan uyarlanmıştır):
“(ön yüz 1) Tanrı Haldi’nin himayesinde, (3) Efendisi Tanrı Haldi için, (5) İşpuini’nin oğlu Minua bu steli dikti. (8) Tanrı Haldi’nin azameti ile (10) (ben) İşpuini’nin oğlu Minua, (12) güçlü kral, büyük kral, Bia ülkelerinin kralı, Tuşpa-Şehri’nin efendisiyim. (15) Tanrı Haldi’nin himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua şöyle der: (19b) ‘Alia kenti için, Tanrı Quera’nın kaynaklarından ülkede bir kanal kazdım; (24) onu Dainalitini (nehri)ne kadar ulaştırdım. (27) O . . . ve . . . idi.’ (29b) Minua bir kanal kazdı ve ayrıca bir kent inşa etti.
(arka yüz 1) İşpuini’nin oğlu Minua şöyle der: ‘Benim [dikt]iğim [yazıt], . . . ve . . . olabilecek ve biri onu yeni baştan dikebilecek, ayrıca(?) aynı bu yerde(?) bulunabilecek olan yazıtı, yeni baştan dikmelidir; adını Minua’nın yeri olarak tekrar koymalıdır(?). (14) . . . olan ve onu yeni baştan dikmeyen kişiyi, Tanrı Haldi ve (bütün) tanrılar … bu yere.’”
Kaynaklar:
Lehmann-Haupt, C. F. 1928–1935. Corpus Inscriptionum Chaldicarum, Berlin-Leipzig (No. 48).
Salvini, M. 2003. “Collazioni e ricostruzioni di testi urartei nella zona di Van,” SMEA 45, 209–223.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 209–211, v. 3 ss. 133–134, v. 5 s. 125–127.
Işık, K. 2019. “Urartian inscriptions at the Van Museum. A New Collection,” Over the Mountain and Far Away (Fs Salvini), ed. P. V. Avetisyan, R. Dan, Y. H. Grekyan, Oxford, ss. 296–303 (Şek. 3).
Salvini, M. 2020. “Storia moderna di due stele urartee dell’800 a.C.,” Σπουδῆς οὐδὲν ἐλλιποῦσα (Gs Biraschi), ed. G. Maddoli, M. Nafissi ve F. Prontera, Perugia, 535–551.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006915).
CTU A 5-17 = CICh 48 = HchI 33 = UKN 58 = KUKN 75
Görseller:
K. Işık, 2019
M. Salvini, 2020
Salmanağa (A 5-82)
Stel, 1891 yılında W. Belck tarafından Erciş’in yaklaşık 11 km kuzeydoğusundaki Artsovaberd (günümüzde Salmanağa) köyünde, yıkılmış 7. yüzyıla ait Surp Astvacacin kilisesinin yan odalarından birinin kapısı üzerinde lento olarak yeniden kullanılmış halde bulunmuştur. Ekim 2024 itibarıyla stel hâlâ in situ durumdadır. Stel 116 cm yüksekliğinde, 59 cm genişliğinde ve 31 cm kalınlığındadır. Tanrı Elipuri’ye adanmış metin yazıtta iki kez tekrarlanmıştır.
Transliterasyon:
1 dhal-di-ni-ni uš-ma-ši-ni
2 de-li-ip-ú-ri-e
3 mmì-i-nu-ú-a-še
4 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-še
5 i-ni pu-lu-si ku-gu-ni
6 dhal-di-i-ni-[ni]
7 al-su-ú-i-⸢ši⸣-[ni]
8 mmì-i-nu-ú-[a-ni]
9 miš-pu-ú-i-⸢ni⸣-[hi]
10 MAN DAN-NU MAN al-⸢su⸣-[ni]
11 MAN KURbi-i-a-i-⸢na⸣-[e]
12 a-lu-si URUṭu-uš-[pa URU]
13 dhal-di-ni-ni uš-ma-⸢ši⸣-[ni]
14 de-li-ip-ú-ri-[e]
15 mmì-i-nu-ú-a-[še]
16 miš-pu-u-i-ni-hi-ni-[še]
17 i-ni pu-lu-si ku-gu-[ni]
18 dhal-di-i-ni-⸢ni⸣
19 al-su-ši-ni mmì-i-nu-a-[ni]
20 miš-pu-u-i-ni-[hi]
21 MAN DAN-NU MAN al-su-[ni]
22 MAN KURbi-i-a-i-na-e
23 a-lu-si URUṭu-uš-⸢pa⸣ URU
Çeviri:
“(1) Tanrı Haldi’nin himayesinde, İşpuini’nin oğlu Minua bu steli Tanrı Elipuri için dikti. (6) Tanrı Haldi’[nin] azameti [ile] (8) (ben) İşpuin[i’nin oğlu] Minu[a], (10) güçlü kral, büyü[k] kral, Bia ülkelerinin kralı, Tuş[pa-Şehri’nin] efendisiyim.”
(Metin ikinci kez tekrarlanmıştır.)
Kaynaklar:
Salvini, M. 2003. “Collazioni e ricostruzioni di testi urartei nella zona di Van,” SMEA 45, 209–223 (219–221).
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 s. 258, v. 3 s. 183, v. 5 s. 176.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q006980).
CTU A 5-82 = CICh 92 = HchI 66 = UKN 104 = KUKN 129
Görseller:
Bora Bilgin, 2024
Tayfun Bilgin, 2024
Salmanağa (A 8-45?)
Bazalt stel parçası, 2017 yılında Salmanağa’da bir evin bahçesinde bulunmuştur. Bildirildiğine göre birkaç yıl önce evin yanındaki Ermeni harabelerinden buraya getirilmiştir. Aynı stele ait olduğu bildirilen ve bir fotoğrafıyla birlikte müzeye bildirilen daha küçük parça bulunamamıştır. Büyük parça Van Müzesi’ne taşınmıştır. Parça 113 cm yüksekliğinde, 60 cm genişliğinde ve 31 cm kalınlığındadır. Eksik parça ve kırılmış kaide de hesaba katıldığında, özgün stel 2 metreden daha yüksek olmalıdır. Stelin yazıtlı olan yüzünde I. Argişti, Dainalitini Nehri’nden (günümüzdeki Deliçay ile özdeşleştirilir) bir sulama kanalının inşasını kutlamaktadır. Bu sulama kanalı, buluntu yerinin 50 m doğusundan geçmekte ve günümüzde hâlâ kullanılmaktadır.
Transliteration (Işık, 2019):
1 dhal-di-i-e en-[šú]
2 i-ni NA4pu-lu-si-[e]
3 mar-gi-iš-ti-[-še]
4 mmì-nu-a-hi-ni-še ku-gu-[ni]
5 dhal-di-ni-ni uš-ma-š[i-ni]
6 mar-gi-iš-ti-še a-l[i-e]
7 ÍDda-i-na-li-ti-ni-n[i]
8 pi-li-e a-gu-bi ú-i a-še-[e-i?]
9 MAN-še a-ga-la-a-ni-[x]
10 mar-giš-ti-še a-gu-ú-[ni]
11 [m]ar-giš-ti-še a-li-⸢e⸣
12 dhal-di-ni ú-di-da-[be]
13 GÁN Ú.ŠE hi-šá-ni-bi za-du-[bi]
14 ku-ul-me-e KURšú-ra-ú-[e]
15 KURšú-ri-li pi-ṣa-di-a-[li]
16 mar-giš-ti-ni-e MAN-tú-hi-[e]
17 mar-gi-iš-ti-i-n[i]
18 MAN DAN-NU MAN al-su-i-[ni]
19 MAN KURbi-a-i-na-a-ú-[e]
20 a-lu-si URUṭu-uš-pa-[e URU]
21 mar-giš-ti-še a-l[i-e]
22 gu-ni ar-di-še ma-[nu-li?]
23 a-še pi-li-e i-di-[x x]
24 MAN-ni-ni GU4 2 UDU [dhal-di-e]
25 UDU dIŠKUR GU4 KURib-[x x x]
26 GU4 su-lu-ú-[uš-ti-x-x]
27 ÍDda-na-l[i-ti-ni-x x]
?
28ʹ [ x x ur-pu]-li ⸢d⸣[ x x]
29ʹ [dUTU?]-ni-e [ x x]
30ʹ [ x x] ur-pu-li [ x x]
31ʹ [ x x] a-bi-di-[ x x]
32ʹ [ x x] UDU KUR-ni [ x x]
33ʹ [x x u]r-pu-l[i x x]
Çeviri (Işık, 2019):
“(1) Minua’nın oğlu Argişti, bu steli efendisi Tanrı Haldi için dikti. (5) Tanrı Haldi’nin himayesi sayesinde Argişti şöyle der: ‘Hiçbir kralın kazmadığı Dainalitini Nehri’nden bir sulama kanalı kazdım. (10) Argişti (bu kanalı) kazdı.’ Argişti şöyle der: (12) ‘Haldi verimlendirdi(?), tahıl tarlalarını işledi ve toprağı bereketli kıldı(?); Argişti’nin topraklarını ve krallığını sevindirdi. (17) (Ben) güçlü kral, büyük kral, Biainili ülkesinin kralı, Tuşpa kentinin efendisi Argişti’yim.’ (21) Argişti şöyle der: ‘Ve ayrıca (şunu) emrettim: (23) Kral kanalı (suyu?) açtığında, [Tanrı Haldi] için bir boğa ve iki koyun, Fırtına Tanrısı için bir koyun, ib-[x x x] Dağı için bir boğa (kurban edilsin). (26) Bir boğa Dainalitini Çayı’na doğru yerde (kurban edilerek) sunulsun. (28) … …’”
Kaynaklar:
Işık, K. 2019. “The Irrigation Canal Stele of the Urartian King Argišti I Recently Discovered in Erciş/Salmanağa, North of Lake Van,” ZA 109, 204–213.
Görseller:
K. Işık, 2019
Bora Bilgin, 2024