Topzawa (A 10-5)
Urartuca-Asurca çift dilli yazıt taşıyan dört yüzlü bir stel parçasının alt bölümü, 19. yüzyılın başlarında Topzawa köyünün yaklaşık 1,5 km uzağında, bir kaide üzerinde dikili halde in situ olarak keşfedilmiştir. Stel, yakın yıllara kadar burada kalmış, daha sonra kaidesiyle birlikte kuzey Irak’taki Erbil Müzesi’ne taşınmıştır. Stel yörede Kel-i-gaur (“Kâfir Sütunu”) adıyla bilinmekteydi. I. İşpuini ve Minua’nın yaklaşık bir yüzyıl daha eski Kelishin stelinin yaklaşık 25 km batısında bulunmaktaydı. İlk kez 1899 yılında W. Belck ve C. F. Lehmann-Haupt tarafından kopyalanmış ve yazıya geçirilmiştir. Metin, I. Rusa’nın diğer iki steli olan Movana (A 10-3) ve Mergeh Karvan (A 10-4) metinlerinin neredeyse aynısıdır. Mevcut parça 35 cm’lik zıvanası dahil 116 cm yüksekliğinde, 72 cm genişliğinde ve 33 cm derinliğindedir. Asurca versiyon, yalnızca zıvanası eksik olan 2,73 m yüksekliğindeki Movana steliyle aynı satır düzenine sahip olduğundan, bu stelin özgün yüksekliğinin 3 m’ye yakın olması gerekir.
Transliterasyon (CTU V):
ön yüz
1ʹ […] x x […]
2ʹ [URU]⸢ar⸣-di-ni-⸢di⸣ [x] x x x x […]
3ʹ [ x x ] ⸢ŠUM? BÀD??⸣ x x ri [x?] ni? ÉRIN?? ⸢i?⸣-ni ⸢BÁRA⸣ [x x]
4ʹ [x x] x x x i ni i-ni ⸢URU?⸣ar-⸢zi-qi?-il?⸣
5ʹ [x x] m⸢ru⸣-sa-[a?]-še d⸢hal⸣-di-⸢e?-i?⸣ LÚARAD-še d⸢hal⸣-di-[e?]
6ʹ [x x] ⸢gu⸣ [x x] ú bi ⸢GUD? ni-e⸣ [x x]
7ʹ [x x x x] ú? ki? ʾa x x ni? x x
8ʹ [x x x x x] LÚ [x x x]
9ʹ [x x]-e i-si? ⸢URUar-di⸣-ni-⸢di ir-ba-la⸣-a-⸢ni⸣
10ʹ [gu-ni a?]-še ti-a-[hi] ⸢i-e⸣-še šú-si-⸢ni⸣ [KASKAL za?-du?-ú-bi?]
11ʹ [ka-ú-ri šú-ia-še MANMEŠ-še] URU⸢ar-di⸣-ni-[di]
12ʹ [ú-la-di] mru-sa-še ⸢a?⸣-[li] mur-za-na-še É.BÁRA [TAB?]
13ʹ [ka]-a-⸢ú⸣-ki ⸢ma-a-ni-ʾa⸣-bi KURaš-šur-ni-e-di dhal-di-[še?]
14ʹ [x x (te)-x] x-ru-ni a-šá-di ŠUM-ṣi za-du-ú-bi
15ʹ [uš]-⸢ta-di⸣ KURaš-šur-⸢ni⸣-e-⸢di⸣ LÚA.SIMEŠ a-li-⸢e/li⸣
16ʹ [mur]-⸢za-na⸣-še pa-ru-a-[li?] šú?-⸢ku⸣-ri gu-nu-ši-ni-⸢e⸣
17ʹ [dhal-di]-ni-ni ba-ú-⸢ši-ni⸣-ni ⸢ú⸣-la-a-di-⸢e⸣
18ʹ [x x x x (x)] za-áš-gu-ú-bi mur-za-na-ni
19ʹ ⸢MAN? URUar⸣-di-ni-i pa-ru-ú-bi šú-ú-x-x
20ʹ [me-še?] ʾa-al-du-bi te-ru-ú-bi ⸢ma-a⸣-ni-ni e-⸢si⸣-[i?]
21ʹ [LÚAD-ni] 10+[4?/5?] U4-ME URUar-di-[na] ma-nu-⸢di?⸣ a-li-⸢e⸣
22ʹ [at]-⸢qa-na⸣-du-ú-bi x? URU⸢ar⸣-di-ni-e a-ru-ú-[bi?]
23ʹ [x x x]-di-e U4-ME šú-⸢i⸣-ni-ni LÚ⸢UN?-še⸣-ni áš-du-⸢bi?⸣
24ʹ [uš?]-⸢ta?-di?⸣-e ⸢iš⸣-te-di mru-sa-ni dhal-di-e-⸢i⸣
25ʹ [LÚ]⸢ARAD⸣ LÚ⸢si⸣-e mu-ṣi LÚUNMEŠ-ú-e dhal-di-[ni-ni]
26ʹ [ba]-⸢ú-ši⸣-[ni] ⸢a⸣-še-e [gu-nu]-ú-še ú-i gu-nu-ú-[še]
27ʹ [a]-⸢di⸣-ra-si-ia-bi a-ru-me-⸢e⸣ dhal-di-i-[še]
28ʹ [e]-⸢ia⸣-ar-di-še pi-ṣu-ú-⸢še⸣ šú-si-na MU⸢MEŠ⸣
29ʹ [KURbi]-a-i-ni-li ⸢nu⸣-ul-du-ú-li KURlu-lu-i-ni-⸢li⸣
30ʹ ⸢zi⸣-el-du-bi ar-tú-me DINGIRMEŠ-še pi-ṣu-[li?]
31ʹ ⸢U4-ME⸣-li U4-MEMEŠ ⸢SILIM⸣ pi-ṣu-ši-ni a-ti-bi iš-tú-[x]
32ʹ [i-nu-ka]-⸢ni⸣ e-di-ni sal-mat-hi-e ha-ra-ri te-ra-⸢gi⸣
arka yüz
(iki satıra ait izler)
3ʹ [x x x x x x x] x [x x x x x x x]
4ʹ [x x d]hal-⸢di⸣-[a x x x x x x x x x] x x
5ʹ [x] šá [x x x x x x x x x x x]
6ʹ [x] x [x] x [ki-li-ú na]-⸢ṣir⸣ e-qú-[ti]
7ʹ [x] MAN⸢MEŠ⸣ LÚ⸢AD⸣MEŠ-[ia mah]-⸢ru⸣-ti ⸢šá⸣ x [x]
8ʹ [x] x ⸢an-ni⸣-e [ana] ⸢URUmu-ṣa⸣-[ṣir la ú-x]
9ʹ [x x x?] ana-ku [ina] ŠÀ 1 ⸢KASKAL a⸣-[a] ⸢ú-bi-lu-ni⸣
10ʹ [x x] gab-bi [MAN]⸢MEŠ⸣ ana ⸢URU⸣[mu-ṣa]-⸢ṣir⸣ at-⸢ta-rad⸣
11ʹ [m]⸢ur⸣-za-na-⸢a⸣ GIŠIG ⸢šá É⸣ DINGIRMEŠ [ina] IGI-⸢ia e⸣-[dil]
12ʹ [ù?] ana KURaš-šur ⸢ZÁH d⸣hal-[di]-a [EN IGMEŠ–šú] ⸢BAD⸣
13ʹ [x] ina ŠÀ [DÙ]-šú EGIR m⸢ur⸣-za-⸢na-a⸣ su-[qu?-x]
14ʹ [x?] ⸢e⸣-mu-qé mur-za-[na]-⸢a⸣ ana ⸢MÈ⸣ UGU-ia na-a-[x]
15ʹ [ina] ⸢qí⸣-bi-it dhal-⸢di⸣-[a] ana–ku mru-⸢sa⸣-[a]
16ʹ [ana] šá-de-e [KURan-da-ru]-tú a-ta-⸢la-ak⸣
17ʹ [di]-ik-tú a-[duk]-⸢ma? mur–za⸣-na-a ina qa-ti DIB
18ʹ ⸢al?⸣-ti?-ʾi-šú ina maš-ka-ni-šú-ma ana MAN-ti GAR-an
19ʹ [x] ⸢u4⸣-meMEŠ ina lìb-bi URUmu-ṣa-ṣir a-tú-⸢šìb⸣
20ʹ ⸢UDU⸣.SISKURMEŠ x x ⸢gab-bu⸣ [ana] URUmu-ṣa-ṣir a-ti-⸢qí⸣
21ʹ [ana?] LÚUNMEŠ ina ŠÀ URUmu-ṣa-ṣir a-⸢di⸣-x [x x]
22ʹ [x] a-na u4-meMEŠ ana nap-tan e!–ru!–bu! ana-ku mru-⸢sa⸣-[a]
23ʹ ⸢LÚ⸣ARAD šá dhal-di-a LÚSIPA ke-e-nu ⸢šá⸣ [UNMEŠ]
24ʹ [INIM šá (?)] dhal-di-a É qa!–ra!–bu-ni la a-⸢di⸣-[ru]
25ʹ [tú]-⸢qu⸣-un-tú dhal-di-a li-tú da-⸢na⸣-[nu]
26ʹ [x] x x SUM-na ina lìb-bi MUMEŠ–ia KURTILLA ir-ti-[piš]
27ʹ [KURKÚR] ú-si-iq DINGIRMEŠ SUM-nu-ni U₄MEŠ šá HÚL
28ʹ [x] x x U₄MEŠ šá ha-du-ti
sol yan
(lanet formülünün izleri)
Çeviri:
“(ön yüz 2ʹ) Ardini kentine doğru […] .. […] (3ʹ) [ . . . ] kurban … bu kült kürsüsü (ya da: tapınak) […] (4ʹ) […] … bu Arziqil kenti (5ʹ) Ben, Rusa, Tanrı Haldi’nin kulu . . (6ʹ) [ . . . . ] . [ . . ] . [ . ] . . . . . . . (7ʹ) . . . . . . . . . . . . . . . . . Rusa [ . . . . ] (8ʹ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . adamlar(?) . . (9ʹ) . . . yer(?) Ardini kentine doğru onu yağmalamak(?) için (10ʹ) Gerçekten de yukarıda sözü edilen [armağ]anı? bir [. . .] içinde … [taşıdım?/götürdüm?] (11ʹ) Ardini kentine doğru [gittim?] (12ʹb) Rusa şöyle der: Urzana önümde tapınağı [kapattı] ve Asur ülkesine doğru kaçtı. Tanrı Haldi (14ʹ) [ . . . . . . ] . . . gittim ve kurban sunularını yerine getirdim. Şöyle der: (15ʹ) Asur ülkesine doğru gittim. (16ʹ) [Urz]ana’nın benimle karşılaşmak için savaşa getirdiği birlikler. (17ʹ) [Tanrı Haldi’nin] emriyle gittim (18ʹ) [ . . . . . . . . ] Urzana’yı yendim. (19ʹ) Ardini kralını elimle yakaladım, (20ʹ) [onu haraca(?)] bağladım ve onu (21ʹ) [babasının] yerine yerleştirdim. Ardini kentinde 14 ya da 15 gün kaldım. Şöyle der: (22ʹ) Ardini kentine [x? sun]dum; verdim (23ʹ) [ . . . ] bütün günler halk(?) . . . ašdubi’ye (24ʹ) [git]ti(?) . Ben Rusa, Tanrı Haldi’nin (25ʹ) [ku]lu, halkların gerçek çobanıyım. Tanrı Hal[di’nin] emriyle, savaş olduğunda savaştan korkmadım; Tanrı Haldi bana aslanın gücünü ve günlerimde sevinç verdi. (29ʹ) Biainili ülkesini yücelttim ve düşman ülkesini küçük düşürdüm. Tanrılar bana sevinçli günler, sayısız uğurlu sevinç günleri verdiler. (32ʹ) Buradan itibaren (yazıt) sol(?) yana ko[ndu?].
(arka yüz 3ʹ) [ . . Tanrı] Hald[i …] (5ʹ) [ . ] ki [ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ] (6ʹ) [ . . . . ] kutsama töreninin muhafızı (7ʹ) [ . ] atalarım (ve) seleflerim olan krallar ki [ . .] (8ʹ) bu [armağanları(?)] Muṣaṣir kentine ge[tir]memişlerdi (9ʹ) (yalnızca) bir seferde taşıdım, (10ʹ) bütün krallardan [daha fazla(?)] onları Muṣaṣir kentine taşıdım. (11ʹ) Urzana tanrıların evinin kapısını k[apattı] (12ʹ) [ve?] Asur ülkesine doğru kaçtı. Efendim Tanrı Haldi onun kapaklarını [yeniden açtı] (13ʹ) [ . . ] orada, (tapınağın) içinde ayinlerimi yerine getirdim. Urzana’ya karşı [ . . ], (14ʹ) Urzana [askerlerini] bana karşı savaşta safa dizdi. (15ʹ) Tanrı Haldi’nin emriyle ben, Rusa, (16ʹ) Andarutu Dağı’na gittim (17ʹ) ve onu yendim; Urzana’yı elimle yakaladım (18ʹ) [ve ona boyun eğdirdim]. Sonra onu krallık görevi(ni yerine getirmesi) için (eski) konumuna yerleştirdim. (19ʹ) [14 ya da 15] gün Muṣaṣir kentinde kaldım (20ʹ) bütün kurbanlık hayvanları . . Muṣaṣir kenti için kurban ettim. (21ʹ) Muṣaṣir kentinin sakinleri için . . [ . . ] (22ʹ) [ . . ] her gün kutlama için içeri girdim. Ben Rusa, (23ʹ) Tanrı Haldi’nin kulu, halkların gerçek çobanıyım, (24ʹ) (ben) Tanrı Haldi’nin evine yaklaşanım, (ben) savaşta korkmayanım. Haldi bana güç, kuvvet [ve sevinç] verdi. Yıllarımda Urarṭu ülkesini genişle[ttim] [ve] düşman ülkesini küçük düşürdüm. Tanrılar bana sevinç günleri, [çok sayıda] uğurlu sevinç günleri verdiler.”
Kaynaklar:
König, F. W. 1955. Handbuch der Chaldischen Inschriften, Graz (No. 122).
Salvini, M. 1984. “La bilingue urarteo-assira di Rusa I,” Tra lo Zagros e l’Urmia. Ricerche storiche ed archeologiche nell’Azerbaigian iraniano, ed. P. E. Pecorella et al., Rome, ss. 79–95.
Salvini, M. 2008–2018. Corpus dei Testi Urartei, v. 1 ss. 505–508, v. 3 ss. 316–320, v. 5 ss. 294–298.
eCUT – Electronic Corpus of Urartian Texts (https://oracc.museum.upenn.edu/ecut/Q007089).
CTU A 10-5 = CICh 146 = HchI 122 = UKN 264 = KUKN 387
Görseller:
M. Salvini, 1984
M. Salvini, 2018








